🚀 Ortalama Hız Nedir?
Ortalama hız, bir cismin belirli bir zaman aralığındaki toplam yer değiştirmesinin, o zaman aralığına oranıdır. Yani, ne kadar yol gittiğin değil, başlangıç ve bitiş noktaların arasındaki en kısa mesafenin ne kadar sürede alındığı önemlidir.
- 📏 Yer Değiştirme: Bir cismin ilk konumu ile son konumu arasındaki en kısa mesafedir. Yönü ve büyüklüğü vardır.
- ⏱️ Zaman Aralığı: Hareketi gözlemlediğimiz süredir.
💡 Ortalama Hız Nasıl Hesaplanır?
Ortalama hızı bulmak için basit bir formülümüz var:
$\text{Ortalama Hız} = \frac{\text{Toplam Yer Değiştirme}}{\text{Toplam Zaman}}$
Yani:
$v_{ort} = \frac{\Delta x}{\Delta t}$
Burada:
* $v_{ort}$: Ortalama hız
* $\Delta x$: Yer değiştirme (son konum - ilk konum)
* $\Delta t$: Zaman aralığı (son zaman - ilk zaman)
📝 Örnek Soru Çözümü
Bir araba, doğrusal bir yolda 5 saniyede 20 metre doğuya, sonra 3 saniyede 12 metre batıya hareket ediyor. Bu arabanın ortalama hızını bulun.
1.
Toplam Yer Değiştirme:
* Doğu yönü pozitif, batı yönü negatif alınır.
* $\Delta x = 20 \ m - 12 \ m = 8 \ m$ (Doğu yönünde)
2.
Toplam Zaman:
* $\Delta t = 5 \ s + 3 \ s = 8 \ s$
3.
Ortalama Hız:
* $v_{ort} = \frac{8 \ m}{8 \ s} = 1 \ m/s$ (Doğu yönünde)
📚 Çıkmış Soru Analizi
Şimdi de çıkmış bir sınav sorusuna bakalım ve ortalama hız kavramını nasıl kullanacağımızı görelim.
❓ Örnek AYT Sorusu
Doğrusal bir yolda hareket eden bir araç, ilk 2 saniyede 4 metre, sonraki 3 saniyede 9 metre ve son 5 saniyede 15 metre yol alıyor. Bu aracın tüm hareketi boyunca ortalama hızı kaç m/s'dir?
Çözüm:
* Toplam yer değiştirme: $\Delta x = 4 \ m + 9 \ m + 15 \ m = 28 \ m$
* Toplam zaman: $\Delta t = 2 \ s + 3 \ s + 5 \ s = 10 \ s$
* Ortalama hız: $v_{ort} = \frac{28 \ m}{10 \ s} = 2.8 \ m/s$
Gördüğünüz gibi, ortalama hızı hesaplamak için toplam yer değiştirmeyi toplam zamana bölmek yeterli.
🎯 Püf Noktaları
- 🧭 Yönlere Dikkat: Yer değiştirme vektörel bir büyüklük olduğu için yönleri hesaba katmayı unutmayın.
- ⏱️ Zaman Birimleri: Hız problemlerinde zaman birimlerinin aynı olduğundan emin olun (saniye, dakika, saat vb.).
- 📏 Birimlere Dikkat: Hızın birimi genellikle metre/saniye (m/s) veya kilometre/saat (km/h) olarak verilir.
