Osmanlı İmparatorluğu'nun kaderini değiştiren önemli dönüm noktalarından biri olan I. Meşrutiyet'in ilanı, Sultan II. Abdülhamid'in padişahlığı sırasında gerçekleşmiştir. Bu olay, Osmanlı tarihinde yeni bir sayfa açmış ve imparatorluğun siyasi yapısında köklü değişikliklere yol açmıştır.
I. Meşrutiyet'in ilanına giden süreç, bir dizi önemli gelişmeyle şekillenmiştir. Bu süreçte etkili olan faktörler şunlardır:
Genç Osmanlılar'ın baskısı ve iç karışıklıkların artması üzerine, Sultan II. Abdülhamid, 23 Aralık 1876'da I. Meşrutiyet'i ilan etmek zorunda kalmıştır. Bu ilanla birlikte, Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk kez bir anayasa (Kanun-i Esasi) yürürlüğe girmiş ve Meclis-i Mebusan (Halk Meclisi) açılmıştır.
I. Meşrutiyet'in en önemli kazanımlarından biri olan Kanun-i Esasi, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk anayasasıdır. Bu anayasa ile:
Meclis-i Mebusan ise, halkın temsilcilerinden oluşan bir meclis olarak, yasama faaliyetlerine katılmış ve hükümeti denetleme yetkisine sahip olmuştur.
Ne yazık ki, I. Meşrutiyet dönemi uzun sürmemiştir. Sultan II. Abdülhamid, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı bahane ederek 1878'de Meclis-i Mebusan'ı kapatmış ve Kanun-i Esasi'yi askıya almıştır. Bu olay, Osmanlı tarihinde 30 yıldan fazla sürecek olan İstibdat Dönemi'nin başlangıcı olmuştur.
Ancak, I. Meşrutiyet'in kısa sürmesine rağmen, Osmanlı İmparatorluğu'nda meşrutiyet fikrinin yayılmasına ve II. Meşrutiyet'e zemin hazırlamasına önemli katkıları olmuştur.