🏛️ Cumhurbaşkanı ve Başbakan: İki Farklı Lider, Farklı Yetkiler
Türkiye Cumhuriyeti'nde, devletin en üst kademelerinde yer alan Cumhurbaşkanı ve Başbakan, her ikisi de önemli görev ve yetkilere sahiptir. Ancak, bu iki makamın rolleri ve sorumlulukları birbirinden farklıdır. Bu farklılıkları anlamak, Türk siyasi sistemini daha iyi kavramamıza yardımcı olacaktır.
📜 Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri
Cumhurbaşkanı, devletin başıdır ve yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Görev ve yetkileri şunlardır:
- 🇹🇷 Devleti Temsil: Cumhurbaşkanı, Türkiye Cumhuriyeti'ni yurt içinde ve yurt dışında temsil eder.
- 📜 Anayasayı Uygulama ve Koruma: Anayasanın uygulanmasını gözetir ve korur.
- 🤝 Milletlerarası Andlaşmaları Onaylama: Türkiye Cumhuriyeti adına diğer devletlerle yapılan milletlerarası andlaşmaları onaylar ve yayımlar.
- 📢 Kanunları Yayımlama: Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilen kanunları yayımlar. Gerekli gördüğünde, kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderebilir.
- 👩⚖️ Üst Düzey Kamu Görevlilerini Atama: Anayasa ve kanunlarda belirtilen usullere göre, üst düzey kamu görevlilerini atar, görevlerine son verir. Örneğin, rektör atamaları Cumhurbaşkanı tarafından yapılır.
- 🛡️ Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Başkomutanlığı: Türk Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanlığını temsil eder.
- 📜 Olağanüstü Hal İlanı: Anayasada belirtilen şartlar altında, olağanüstü hal ilan edebilir.
- ✍️ Kararnameler Çıkarma: Cumhurbaşkanlığı kararnameleri çıkarabilir.
👨💼 Başbakanın Görev ve Yetkileri (2018 Öncesi)
2018 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile Başbakanlık makamı kaldırılmıştır. Ancak, bu makamın geçmişteki rolünü anlamak, Türk siyasi tarihini kavramak açısından önemlidir.
- 🧑⚖️ Hükümeti Kurma: TBMM seçimleri sonrasında, Cumhurbaşkanı tarafından hükümeti kurmakla görevlendirilir.
- 🏛️ Hükümeti Temsil ve Yönetme: Hükümeti temsil eder ve hükümet politikalarını yönetir.
- 📝 Bakanlar Kurulu'na Başkanlık Etme: Bakanlar Kurulu toplantılarına başkanlık eder ve hükümetin genel politikasının belirlenmesinde önemli rol oynar.
- 📜 Kanun Tasarıları Hazırlama: Hükümet adına kanun tasarıları hazırlar ve TBMM'ye sunar.
- 📢 Hükümet Programını Sunma: Kurulan hükümetin programını TBMM'ye sunar ve güvenoyu ister.
- 🤝 Uluslararası İlişkilerde Rol Alma: Dış politikada Cumhurbaşkanı ile koordineli olarak rol alır.
⚖️ Görev ve Yetki Farkları: Karşılaştırmalı Analiz
Cumhurbaşkanı ve Başbakan arasındaki temel farklar şunlardır:
- 🎯 Yetki Kaynağı: Cumhurbaşkanı, doğrudan halk tarafından seçilirken (2007 Anayasa değişikliği sonrası), Başbakan TBMM içinden seçilir ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. (2018 öncesi)
- 🏛️ Yürütme Yetkisi: 2018 Anayasa değişikliği ile yürütme yetkisi doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiştir. Başbakanlık makamı kaldırılmıştır.
- 📜 Sorumluluk: Cumhurbaşkanı, devletin başı olarak genel politikaların yürütülmesinden sorumluyken, Başbakan hükümetin başı olarak hükümet politikalarının uygulanmasından sorumluydu. (2018 öncesi)
- 🤝 Temsil: Cumhurbaşkanı devleti temsil ederken, Başbakan hükümeti temsil ederdi. (2018 öncesi)
🗓️ 2018 Anayasa Değişikliğinin Etkileri
2018 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile Türkiye, parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçmiştir. Bu değişiklikle Başbakanlık makamı kaldırılmış ve yürütme yetkisi doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiştir. Bu durum, Cumhurbaşkanının yetkilerini artırmış ve hükümetin yapısını değiştirmiştir.
📌 Sonuç
Cumhurbaşkanı ve Başbakan (2018 öncesi) arasındaki görev ve yetki farklılıkları, Türk siyasi sisteminin temel taşlarından birini oluşturuyordu. 2018 Anayasa değişikliği ile Başbakanlık makamının kaldırılması ve yürütme yetkisinin Cumhurbaşkanına verilmesi, bu alandaki dengeleri önemli ölçüde değiştirmiştir. Bu değişikliklerin Türk siyaseti üzerindeki etkileri ise zamanla daha net bir şekilde görülecektir.
