Doğru orantı, iki çokluktan biri artarken diğerinin de aynı oranda artması veya biri azalırken diğerinin de aynı oranda azalması durumudur. Yani, bir çokluk iki katına çıkarsa, diğeri de iki katına çıkar; biri yarıya inerse, diğeri de yarıya iner. Bu durum, aralarındaki ilişkinin sabit bir oranla ifade edilebilmesi anlamına gelir.
Bir araç sabit bir hızla hareket ediyor. Aldığı yol, geçen süre ile doğru orantılıdır. Örneğin, araç 1 saatte 80 km yol alıyorsa, 2 saatte 160 km, 3 saatte ise 240 km yol alır. Bu durumda, yol (y) ve süre (x) arasındaki ilişki y = 80x şeklindedir. Buradaki orantı sabiti (k) aracın hızıdır (80 km/saat).
Bir pizzacıda, pizzanın dilim sayısı arttıkça ödenen ücret de artar. Eğer 1 dilim pizza 5 TL ise, 2 dilim pizza 10 TL, 3 dilim pizza ise 15 TL olur. Dilim sayısı (x) ve ödenen ücret (y) arasındaki ilişki y = 5x şeklindedir. Orantı sabiti (k) bir dilim pizzanın fiyatıdır (5 TL).
Bir inşaatta, işçi sayısı arttıkça tamamlanan iş miktarı da artar. Eğer 5 işçi bir işi 10 günde bitiriyorsa ve işçi sayısı 10'a çıkarsa (diğer koşullar sabit kalmak şartıyla), aynı iş daha kısa sürede biter. Bu örnekte işçi sayısı ve işin bitme süresi ters orantılıdır, ancak işçi sayısı ve yapılan iş miktarı doğru orantılıdır. Daha fazla işçi, daha fazla iş demektir.
Bir musluk sabit hızla akıtıldığında, geçen süre arttıkça biriken su miktarı da artar. Eğer musluk 1 dakikada 2 litre su akıtıyorsa, 5 dakikada 10 litre su birikir. Süre (x) ve biriken su miktarı (y) arasındaki ilişki y = 2x şeklindedir. Orantı sabiti (k) musluğun akış hızıdır (2 litre/dakika).
Doğru orantı problemlerini çözmek için aşağıdaki adımları takip edebilirsiniz:
Doğru orantı, günlük hayatta ve matematikte sıkça karşılaşılan bir kavramdır. Bu konuyu iyi anlamak, birçok problemi kolayca çözmenize yardımcı olacaktır.
