🛡️ Dokunulmazlık Nedir?
Dokunulmazlık, milletvekillerini görevlerini yaparken baskı altında kalmalarını önlemek ve siyasi bağımsızlıklarını korumak amacıyla tanınan bir güvencedir. Ancak bu güvence, her türlü suçu kapsamaz. Dokunulmazlığın istisnaları ve sınırları bulunmaktadır.
⚖️ Yasama Dokunulmazlığının Kapsamı
- 📜 Siyasi Dokunulmazlık: Milletvekillerinin Meclis'teki oy ve sözlerinden, düşüncelerinden dolayı sorumlu tutulmamalarını ifade eder. Bu dokunulmazlık türü, görevleri sona erdikten sonra da devam eder.
- 💼 Cezai Dokunulmazlık: Milletvekillerinin seçimden önce veya sonra işledikleri suçlar nedeniyle yargılanmalarının Meclis kararına bağlı olmasıdır. Bu dokunulmazlık, milletvekilliği süresince geçerlidir.
🚫 Dokunulmazlığın İstisnaları: Hangi Suçlar Kapsam Dışıdır?
Dokunulmazlık, bazı ağır suçları kapsamaz. Bu suçlar işlendiğinde, milletvekili dokunulmazlığı kaldırılmaksızın yargılanabilir.
- 🔪 Ağır Ceza Gerektiren Suçüstü Haller: Bir milletvekili, ağır cezayı gerektiren bir suçu işlerken suçüstü yakalanırsa, dokunulmazlık söz konusu olmaz. Örneğin, cinayet, uyuşturucu ticareti gibi suçlar bu kapsama girer.
- 🏛️ Anayasa'nın 14. Maddesindeki Durumlar: Anayasa'nın 14. maddesi, devletin temel niteliklerine, Cumhuriyet'e ve demokrasiye karşı işlenen suçları kapsar. Bu suçlar söz konusu olduğunda dokunulmazlık geçerli değildir.
- ⚖️ Savaş Hali ve Sıkıyönetim: Savaş hali veya sıkıyönetim ilan edildiğinde, milletvekillerinin dokunulmazlığı kısmen veya tamamen kaldırılabilir. Bu durum, ülkenin güvenliğinin sağlanması amacıyla istisnai bir uygulamadır.
🔑 Dokunulmazlığın Kaldırılması Süreci
Bir milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması için izlenmesi gereken belirli bir süreç vardır.
- 📝 Hazırlık Soruşturması: Savcılık, milletvekili hakkında bir suç iddiası üzerine hazırlık soruşturması başlatır.
- 📜 Meclis'e Sevk: Hazırlık soruşturması sonucunda yeterli delil bulunursa, dosya Adalet Bakanlığı aracılığıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) gönderilir.
- ⚖️ Karma Komisyon: TBMM'de dosya, Anayasa ve Adalet Komisyonları üyelerinden oluşan Karma Komisyona sevk edilir. Komisyon, dosyayı inceler ve bir rapor hazırlar.
- 🗳️ Genel Kurul Oylaması: Karma Komisyon raporu, TBMM Genel Kurulu'nda görüşülür ve oylanır. Dokunulmazlığın kaldırılması için salt çoğunluğun oyu gereklidir.
❗ Önemli Notlar ve Sınırlar
- 🕰️ Zamanaşımı: Dokunulmazlık, suçun işlendiği tarihten itibaren belirli bir süre sonra zamanaşımına uğramaz. Yani, milletvekilliği sona erse bile, dokunulmazlık kalktıktan sonra yargılama yapılabilir.
- 🌍 Uluslararası Hukuk: Uluslararası hukukta da dokunulmazlık kavramı bulunmaktadır. Ancak, uluslararası suçlar (soykırım, insanlığa karşı suçlar vb.) söz konusu olduğunda, dokunulmazlık geçerli olmayabilir.
- ⚖️ Hukukun Üstünlüğü: Dokunulmazlık, hukukun üstünlüğü ilkesi ile dengelenmelidir. Milletvekillerinin de hukuk önünde eşit olduğu ve suç işlemeleri halinde yargılanmaları gerektiği unutulmamalıdır.
