Evren, aklınıza gelebilecek her şeyi içeren sonsuz bir kavramdır. Tüm galaksiler, yıldızlar, gezegenler, kara delikler, kısacası madde ve enerjinin var olduğu her yer evrenin bir parçasıdır. Evrenin sınırları tam olarak bilinmemekle birlikte, sürekli genişlediği düşünülmektedir.
Örneklem ise, evrenin tamamını incelemek yerine, o evreni temsil ettiğine inandığımız daha küçük bir parçasıdır. Örneğin, Türkiye'deki tüm ortaokul öğrencilerinin (evren) matematik başarısını ölçmek istiyorsak, rastgele seçilmiş birkaç okuldan öğrenci grupları (örneklem) üzerinde çalışma yapabiliriz.
Evren ve örneklem arasındaki en temel fark, kapsamlarıdır. Evren, tüm popülasyonu ifade ederken, örneklem bu popülasyonun sadece bir kısmını temsil eder. Örneklem seçimi, araştırmanın sonuçlarının doğruluğu açısından kritik öneme sahiptir. İyi seçilmiş bir örneklem, evreni doğru bir şekilde temsil etmeli ve yanıltıcı sonuçlara yol açmamalıdır.
TYT'de olasılık, istatistik gibi konularda evren ve örneklem kavramları sıklıkla karşımıza çıkar. Soruları çözerken, hangi grubun evreni, hangisinin örneklemi temsil ettiğini doğru anlamak çok önemlidir. Ayrıca, örneklem büyüklüğünün ve örneklem seçim yönteminin sonuçları nasıl etkileyebileceği de dikkate alınmalıdır.
Bir fabrikada üretilen 1000 adet üründen rastgele seçilen 50 tanesi inceleniyor. İnceleme sonucunda 2 tanesinin hatalı olduğu tespit ediliyor. Buna göre, fabrikadaki tüm ürünler için hatalı ürün sayısı hakkında ne söylenebilir?
Çözüm:
Burada evren, fabrikada üretilen 1000 adet üründür. Örneklem ise, incelenen 50 adet üründür. Örneklemde %4 oranında (2/50) hatalı ürün tespit edildiğine göre, evrende de yaklaşık olarak %4 oranında hatalı ürün olması beklenir. Bu da 1000 x 0.04 = 40 adet hatalı ürün anlamına gelir.
