⏰ Fiil Çekim Ekleri: Zamanın İzleri
Fiiller, dilin en dinamik unsurlarıdır. Onlara eklenen çekim ekleri sayesinde, eylemin ne zaman gerçekleştiğini, kimin yaptığını ve hangi anlamda kullanıldığını belirleyebiliriz. Fiil çekim ekleri, fiillere gelerek onların zamanını, şahsını ve anlamını değiştiren eklerdir.
- 📅 Zaman Ekleri: Fiilin hangi zamanda yapıldığını belirtir. Geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman gibi farklı zamanları ifade eder.
- 👤 Şahıs Ekleri: Fiili yapan kişiyi belirtir. Ben, sen, o, biz, siz, onlar gibi şahısları ifade eder.
- 💡 Anlam (Kip) Ekleri: Fiilin anlamını, yani dileği, gerekliliği, şartı veya emri belirtir.
⏳ Zaman Ekleri: Eylemin Kronolojisi
Zaman ekleri, fiilin hangi zaman diliminde gerçekleştiğini gösterir. Türkçede temel olarak üç zaman vardır: Geçmiş, Şimdiki ve Gelecek Zaman.
Geçmiş Zaman
- 🔍 Görülen (Belirli) Geçmiş Zaman (-dı, -di, -du, -dü): Eylemin yapıldığına tanık olunduğunu veya kesin olarak bilindiğini ifade eder.
Örnek: Gel-di-m (Ben geldim)
- 👂 Duyulan (Belirsiz) Geçmiş Zaman (-mış, -miş, -muş, -müş): Eylemin yapıldığı başkasından duyulduğunu veya sonradan fark edildiğini ifade eder.
Örnek: Uy-muş (O uyumuş)
⏺️ Şimdiki Zaman (-yor)
- 🏃 Şimdiki Zaman (-yor): Eylemin şu anda gerçekleştiğini ifade eder.
Örnek: Git-iyor (O gidiyor)
미래 Gelecek Zaman (-ecek, -acak)
- 🚀 Gelecek Zaman (-ecek, -acak): Eylemin gelecekte gerçekleşeceğini ifade eder.
Örnek: Yaz-acak (O yazacak)
🙋 Şahıs Ekleri: Eylemi Kim Yapıyor?
Şahıs ekleri, fiili yapan kişiyi belirtir. Her zamanın ve kipin kendine özgü şahıs ekleri vardır.
- 🧍 1. Tekil Şahıs (Ben): -m, -ım, -im, -um, -üm
Örnek: Gel-di-m (Ben geldim)
- 🧍♂️ 2. Tekil Şahıs (Sen): -n, -sın, -sin, -sun, -sün
Örnek: Gel-di-n (Sen geldin)
- 🧍♀️ 3. Tekil Şahıs (O): (Şahıs eki almaz)
Örnek: Gel-di (O geldi)
- 🧑🤝🧑 1. Çoğul Şahıs (Biz): -k, -ız, -iz, -uz, -üz
Örnek: Gel-di-k (Biz geldik)
- 🧑🤝🧑 2. Çoğul Şahıs (Siz): -nız, -niz, -nuz, -nüz
Örnek: Gel-di-niz (Siz geldiniz)
- 🧑🤝🧑 3. Çoğul Şahıs (Onlar): -lar, -ler
Örnek: Gel-di-ler (Onlar geldiler)
🎭 Anlam (Kip) Ekleri: Eylemin Niyeti
Anlam (Kip) ekleri, fiilin anlamını, yani dileği, gerekliliği, şartı veya emri belirtir.
- ✅ Gereklilik Kipi (-meli, -malı): Eylemin yapılmasının gerekli olduğunu ifade eder.
Örnek: Git-meli-yim (Gitmeliyim)
- 🎯 Şart Kipi (-sa, -se): Eylemin bir şarta bağlı olduğunu ifade eder.
Örnek: Gel-se-m (Gelsem)
- пожелание Dilek Kipi (-e, -a): Eylemin bir dilek veya istek olduğunu ifade eder.
Örnek: Gel-e-yim (Geleyim)
- ❗ Emir Kipi: Eylemin bir emir olduğunu ifade eder. Şahıslara göre farklı ekler alır veya ek almaz.
Örnek: (Sen) Git!
