Fiilde Çatı: Etken, Edilgen, Geçişli ve Geçişsiz Fiiller

Question

Fiilde çatı konusunu anlamakta zorlanıyorum. Etken, edilgen, geçişli, geçişsiz fiiller ne demek, nasıl ayırt edeceğim, kafam çok karıştı.

Answer 1

🎭 Fiilde Çatı Nedir?

Fiilde çatı, bir fiilin özne ve nesne ile olan ilişkisini ifade eder. Fiilin özneye göre aldığı duruma öznesine göre çatı, nesne alıp almamasına göre aldığı duruma ise nesnesine göre çatı denir. Bu özellik sadece yüklemi fiil olan cümlelerde aranır.

🔑 Öznesine Göre Çatı

Öznesine göre fiiller ikiye ayrılır:

• 🎯 Etken Fiil: İşi yapan öznenin belli olduğu fiillerdir. Özne, işi doğrudan yapar.
  Örnek:
  
  • 🍎 Çocuk topu yakaladı. (Yakalama işini yapan çocuk)
  • 🍇 Ayşe kitap okuyor. (Okuma işini yapan Ayşe)
• ⚙️ Edilgen Fiil: İşi yapan öznenin belli olmadığı veya cümlenin öznesinin işten etkilendiği fiillerdir. Fiil köküne "-il, -in, -n" ekleri getirilir.
  Örnek:
  
  • 🍎 Top yakalandı. (Yakalama işini yapan belli değil, toptan etkileniliyor)
  • 🍇 Kitap okundu. (Okuma işini yapan belli değil, kitaptan etkileniliyor)

🧱 Nesnesine Göre Çatı

Nesnesine göre fiiller de ikiye ayrılır:

• ➡️ Geçişli Fiil: Nesne alabilen fiillerdir. Yani, "neyi, kimi" sorularına cevap verebilirler.
  Örnek:
  
  • 🍎 Çocuk topu yakaladı. (Neyi yakaladı? Topu)
  • 🍇 Ayşe kitabı okuyor. (Neyi okuyor? Kitabı)
• ⛔ Geçişsiz Fiil: Nesne alamayan fiillerdir. "Neyi, kimi" sorularına cevap vermezler.
  Örnek:
  
  • 🍎 Çocuk gülümsedi. (Neyi gülümsedi? Cevap yok)
  • 🍇 Ayşe uyuyor. (Neyi uyuyor? Cevap yok)

💡 İpuçları ve Püf Noktaları

• 📌 Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için, fiilin önüne "onu" kelimesini getirebilirsiniz. Eğer anlamlı oluyorsa geçişlidir.
  Örnek:
  
  • 🍎 "Onu yakaladı" (Geçişli)
  • 🍇 "Onu gülümsedi" (Geçişsiz)
• 📌 Edilgen fiiller genellikle geçişli fiillerden yapılır. Yani, bir fiil hem geçişli hem de edilgen olabilir.