Göktürklerin kökeni hakkında çeşitli rivayetler bulunmaktadır. En yaygın kabul gören görüşe göre, Göktürkler, Hun İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra ortaya çıkan ve demircilikle uğraşan Aşina boyuna mensuptur. Aşina boyu, önce Juan Juanların hakimiyetine girmiş, ancak 6. yüzyılın ortalarında Bumin Kağan liderliğinde bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir.
Bumin Kağan'ın önderliğinde Göktürkler, kısa sürede Orta Asya'da büyük bir güç haline gelmişlerdir. Bumin Kağan, 552 yılında Juan Juanları yenerek Göktürk İmparatorluğu'nu kurmuştur. Onun ölümünden sonra yerine geçen oğlu Mukan Kağan döneminde Göktürkler, en parlak dönemlerini yaşamışlardır.
Göktürk ordusu, disiplinli ve savaşçı bir yapıya sahipti. Sürekli hareket halinde olan ordunun temelini atlı okçular oluşturuyordu. Göktürkler, savaşlarda ok ve yay kullanımında oldukça ustaydılar.
Göktürkler, kendilerine ait bir alfabe geliştirmişlerdir. Bu alfabe ile yazılan Göktürk Yazıtları, Türk tarihinin en önemli kaynaklarından biridir. Orhun Yazıtları olarak da bilinen bu anıtlar, Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına dikilmiştir. Yazıtlarda, Göktürklerin tarihi, siyasi olayları ve sosyal yaşamları hakkında önemli bilgiler bulunmaktadır.
Göktürk yazıtları, sadece tarihi bir belge olmakla kalmayıp, aynı zamanda Türk dilinin en eski ve önemli örneklerini de barındırmaktadır.
Ergenekon Destanı, Türklerin en önemli destanlarından biridir. Destan, Göktürklerin bir savaşta yenilerek Ergenekon adlı bir vadiye sığınmalarını ve burada demir dağı eriterek yeniden özgürlüklerine kavuşmalarını anlatır.
Destanın özeti şu şekildedir:
Ergenekon Destanı, Türklerin zorluklar karşısında yılmaması, birlik ve beraberlik içinde hareket etmesi ve yeniden doğuşu simgelemektedir. Destan, günümüzde de Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Göktürk İmparatorluğu, 7. yüzyılın ortalarında iç karışıklıklar ve dış saldırılar sonucu zayıflamaya başlamıştır. 630 yılında Batı Göktürk Kağanlığı, Çin egemenliğine girmiştir. Doğu Göktürk Kağanlığı ise 682 yılında Kutluk Kağan tarafından yeniden kurulmuştur. Ancak bu ikinci Göktürk Devleti de uzun ömürlü olmamış ve 745 yılında Uygurlar tarafından yıkılmıştır.
Göktürk İmparatorluğu'nun yıkılması, Türk tarihini derinden etkilemiştir. Göktürklerin yıkılmasıyla Orta Asya'da yeni Türk devletleri ortaya çıkmıştır. Göktürkler, Türk kültürüne önemli katkılarda bulunmuşlardır. Kullandıkları alfabe, yazılı eserler ve destanlar, Türk kültürünün zenginleşmesine katkı sağlamıştır.
