💰 Opsiyon Sözleşmelerinde Uzlaşma Fiyatı Nedir?
Opsiyon sözleşmelerinde uzlaşma fiyatı, sözleşmenin sona erdiği tarihte (vade sonunda) dayanak varlığın değerini belirleyen kritik bir referans noktasıdır. Bu fiyat, alıcı ve satıcının yükümlülüklerini yerine getirmesi için kullanılır ve opsiyonun "içsel değerini" hesaplamada temel teşkil eder.
- 🗓️ Vade Sonu: Opsiyon sözleşmesinin geçerliliğinin sona erdiği gündür.
- 🎯 Dayanak Varlık: Opsiyonun üzerinde işlem gördüğü hisse senedi, emtia, döviz kuru veya endeks gibi varlıktır.
- 💸 İçsel Değer: Opsiyonun, vade sonunda hemen kullanılması durumunda sağlayacağı kârdır.
📊 Uzlaşma Fiyatının Belirlenme Yöntemleri
Uzlaşma fiyatı, piyasaların yapısına ve dayanak varlığın türüne göre farklı şekillerde belirlenebilir:
- 💱 Borsa Tarafından Belirlenme: Birçok borsada, uzlaşma fiyatı vade sonundaki belirli bir zaman aralığındaki işlemlerin ortalaması alınarak hesaplanır. Örneğin, BIST (Borsa İstanbul) bazı opsiyon sözleşmelerinde son işlem fiyatını veya belirli bir zaman dilimindeki ağırlıklı ortalama fiyatı kullanır.
- 🏦 Merkezi Takas Kuruluşu (Takasbank) Tarafından Belirlenme: Bazı durumlarda, uzlaşma fiyatı bağımsız bir kurum olan takas kuruluşu tarafından belirlenir. Bu, piyasa manipülasyonunu önlemek ve şeffaflığı artırmak için yapılır.
- 🌎 Diğer Yöntemler: Nadiren de olsa, bazı opsiyon sözleşmelerinde uzlaşma fiyatı farklı bir borsadaki veya piyasadaki fiyatlara endekslenebilir.
🔑 Uzlaşma Fiyatının Önemi
Uzlaşma fiyatı, opsiyon yatırımcıları için hayati öneme sahiptir. İşte bazı nedenleri:
- 💰 Kâr/Zarar Hesaplaması: Uzlaşma fiyatı, opsiyon sahibinin vade sonunda ne kadar kâr veya zarar edeceğini belirler. Alım opsiyonu (call option) için, uzlaşma fiyatı kullanım fiyatının üzerindeyse kâr elde edilir; satım opsiyonu (put option) için ise uzlaşma fiyatı kullanım fiyatının altındaysa kâr elde edilir.
- 🚦 Otomatik Kullanım: Birçok opsiyon sözleşmesi, vade sonunda "içsel değeri" olan opsiyonların otomatik olarak kullanılmasını (exercise) öngörür. Uzlaşma fiyatı, opsiyonun otomatik kullanıma uygun olup olmadığını belirler.
- 🛡️ Risk Yönetimi: Uzlaşma fiyatının olası hareketlerini tahmin etmek, opsiyon yatırımcılarının risklerini yönetmelerine yardımcı olur. Farklı senaryoları değerlendirerek pozisyonlarını hedge edebilirler.
💡 Örnek Senaryo
Diyelim ki bir yatırımcı, XYZ hissesi için 100 TL kullanım fiyatlı bir alım opsiyonu (call option) satın aldı. Vade sonunda, XYZ hissesinin uzlaşma fiyatı 110 TL olarak belirlendi. Bu durumda, opsiyonun içsel değeri 10 TL (110 TL - 100 TL) olur ve yatırımcı opsiyonu kullanarak hisseyi 100 TL'den alıp piyasada 110 TL'den satarak kâr elde edebilir.
📚 Matematiksel İfade
Alım opsiyonu için kâr/zarar hesabı:
$Kâr = Max(0, Uzlaşma Fiyatı - Kullanım Fiyatı) - Opsiyon Primi$
Satım opsiyonu için kâr/zarar hesabı:
$Kâr = Max(0, Kullanım Fiyatı - Uzlaşma Fiyatı) - Opsiyon Primi$
