🗳️ Parlamenter Sistem Nedir?
Parlamenter sistem, yürütme organının (hükümet) yasama organına (parlamento) karşı sorumlu olduğu bir yönetim biçimidir. Bu sistemde, devlet başkanı (cumhurbaşkanı veya kral) genellikle sembolik bir role sahipken, hükümet başkanı (başbakan) parlamento tarafından seçilir ve parlamento güvenoyu ile görevde kalır.
🏛️ Parlamenter Sistemin Temel Unsurları
- 🤝 Çift Başlı Yürütme: Devlet başkanı (sembolik) ve hükümet başkanı (fiili yetkili) olmak üzere iki farklı yürütme organı bulunur.
- 📜 Yasama Üstünlüğü: Parlamento, yasa yapma ve hükümeti denetleme yetkisine sahiptir.
- ✅ Güvenoyu Mekanizması: Hükümetin görevde kalabilmesi için parlamentonun güvenoyunu alması gerekir. Güvenoyu düşerse, hükümet düşer ve yeni bir hükümet kurulur veya seçimlere gidilir.
- 📢 Siyasi Sorumluluk: Hükümet, parlamento ve dolayısıyla halka karşı siyasi olarak sorumludur.
- ⚖️ Bakanlar Kurulu: Başbakan ve bakanlardan oluşan ve hükümeti oluşturan kuruldur.
⚙️ Parlamenter Sistemin Çeşitleri
👑 Monarşik Parlamenter Sistem
Devlet başkanının (genellikle kral veya kraliçe) veraset yoluyla belirlendiği ve sembolik bir role sahip olduğu sistemdir.
- 🇬🇧 Birleşik Krallık: Kraliyet ailesi sembolik olarak devletin başındadır, ancak fiili yönetim parlamento ve başbakan tarafından yürütülür.
- 🇯🇵 Japonya: İmparator, devletin sembolik başkanıdır ve hükümet başbakan tarafından yönetilir.
🏛️ Cumhuriyetçi Parlamenter Sistem
Devlet başkanının (cumhurbaşkanı) seçimle belirlendiği ve genellikle sembolik bir role sahip olduğu sistemdir.
- 🇩🇪 Almanya: Cumhurbaşkanı, Federal Meclis tarafından seçilir ve sembolik yetkilere sahiptir. Başbakan, hükümetin başıdır ve Federal Meclis'e karşı sorumludur.
- 🇮🇹 İtalya: Cumhurbaşkanı, parlamento tarafından seçilir ve sembolik yetkilere sahiptir. Başbakan, hükümetin başıdır ve parlamentoya karşı sorumludur.
🤝 Yarı Başkanlık Sistemi (Parlamenter Sisteme Yakın)
Bazı kaynaklarda parlamenter sistemin bir türü olarak kabul edilse de, yarı başkanlık sistemi, başkanlık ve parlamenter sistemlerin özelliklerini bir araya getirir. Hem seçilmiş bir cumhurbaşkanı hem de parlamentoya karşı sorumlu bir başbakan bulunur.
- 🇫🇷 Fransa: Cumhurbaşkanı, doğrudan halk tarafından seçilir ve önemli yetkilere sahiptir. Başbakan, cumhurbaşkanı tarafından atanır ve parlamentoya karşı sorumludur.
