🧒 Sınırlı Ehliyetsizlik Nedir?
Sınırlı ehliyetsizlik, ayırt etme gücüne sahip olmakla birlikte, reşit olmayan veya kısıtlı olan kişilerin hukuki işlem yapma ehliyetlerinin belirli ölçüde sınırlandırılmasıdır. Bu kişiler, yasal temsilcilerinin (velileri veya vasileri) izni olmadan bazı hukuki işlemleri yapamazlar.
👨👩👧👦 Velayet ve Vesayet Kavramları
Sınırlı ehliyetsizlerin temsili söz konusu olduğunda iki temel kavram ön plana çıkar: velayet ve vesayet.
- 👨👩👧 Velayet: Velayet, reşit olmayan çocukların (18 yaşından küçük) anne ve babaları tarafından temsil edilmesini ifade eder. Evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır. Boşanma durumunda ise mahkeme, çocuğun menfaatini gözeterek velayeti anne veya babadan birine verir.
- 🛡️ Vesayet: Vesayet, reşit olmayan ancak anne ve babası olmayan veya anne babası velayet görevini yerine getiremeyen çocukların ya da kısıtlı olan yetişkinlerin (örneğin akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kendi işlerini göremeyenler) bir vasi tarafından temsil edilmesini ifade eder.
👤 Sınırlı Ehliyetsiz Kişinin Velisi veya Vasisi Kimdir?
Sınırlı ehliyetsiz kişinin yasal temsilcisi, duruma göre velisi veya vasisidir.
- 👨👩👧 Velisi: Eğer sınırlı ehliyetsiz kişi reşit değilse ve anne babası hayattaysa, velisi genellikle anne ve babasıdır. Boşanma durumunda ise mahkeme tarafından velayeti verilen ebeveyndir.
- 🛡️ Vasisi: Eğer sınırlı ehliyetsiz kişi reşit değilse ve anne babası yoksa veya velayet görevini yerine getiremiyorsa ya da reşitse ve kısıtlıysa, kendisine mahkeme tarafından atanan vasidir.
⚖️ Velinin ve Vasinin Görevleri Nelerdir?
Velinin ve vasinin temel görevi, sınırlı ehliyetsiz kişinin menfaatlerini korumak ve onun adına hukuki işlemleri yapmaktır. Bu görevler şunları içerir:
- 💰 Malvarlığını Yönetmek: Sınırlı ehliyetsizin malvarlığını dikkatli bir şekilde yönetmek, gelirlerini değerlendirmek ve giderlerini karşılamak.
- 🤝 Hukuki İşlemleri Yapmak: Sınırlı ehliyetsizin adına sözleşme yapmak, dava açmak veya davalara katılmak gibi hukuki işlemleri gerçekleştirmek.
- 🏥 Sağlık ve Eğitim Kararlarını Almak: Sınırlı ehliyetsizin sağlık ve eğitimi ile ilgili kararları almak ve uygulamak.
- 🏡 Yerleşim Yerini Belirlemek: Sınırlı ehliyetsizin yerleşim yerini belirlemek ve onunla birlikte yaşamak (mümkünse).
- 📝 Hesap Vermek: Mahkemeye veya ilgili makamlara düzenli olarak hesap vermek ve sınırlı ehliyetsizin durumu hakkında bilgi vermek.
⚠️ Velinin ve Vasinin Sorumlulukları
- ✅ Dürüstlük ve Özen: Görevlerini dürüstlük ve özenle yerine getirmek.
- 🚫 Çıkar Çatışmasından Kaçınmak: Kendi çıkarları ile sınırlı ehliyetsizin çıkarları arasında bir çatışma olduğunda, sınırlı ehliyetsizin menfaatini ön planda tutmak.
- 📜 Mahkeme İznini Almak: Bazı önemli işlemler için (örneğin gayrimenkul satışı, bağış yapma) mahkemeden izin almak.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Vasinin atanması nasıl gerçekleşir?
Vasi, sulh hukuk mahkemesi tarafından atanır. Mahkeme, öncelikle vasi olacak kişiyi belirlerken sınırlı ehliyetsizin yakın akrabalarını (eş, çocuklar, anne baba, kardeşler) değerlendirir. Vasi adayının uygunluğu araştırıldıktan sonra atama kararı verilir.
Velinin veya vasinin görevden alınması mümkün müdür?
Evet, veli veya vasi görevini kötüye kullanırsa, ihmal ederse veya sınırlı ehliyetsizin menfaatine aykırı davranırsa mahkeme tarafından görevden alınabilir.
