⚖️ Somut Norm Denetimi Nedir?
Somut norm denetimi, bir mahkemede görülmekte olan bir davada, uygulanacak olan kanun hükmünün veya düzenleyici işlemin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasının ileri sürülmesi üzerine yapılan denetimdir. Bu denetim, davayı gören mahkeme tarafından yapılır.
- 🏛️ İlgili Mahkeme: Davayı gören mahkeme Anayasaya aykırılık iddiasını değerlendirir.
- 📜 Uygulanacak Norm: Denetim, somut bir olayda uygulanacak olan norm ile sınırlıdır.
- ⏳ Süreç: Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi bulursa, dosyayı Anayasa Mahkemesi'ne gönderir.
🔎 Soyut Norm Denetimi Nedir?
Soyut norm denetimi ise, bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması yoluyla yapılan denetimdir. Bu denetimde, ortada somut bir olay bulunmaz.
- 🏛️ Yetkili Merci: Anayasa Mahkemesi doğrudan yetkilidir.
- 📜 Normun Kendisi: Denetim, normun kendisinin Anayasaya uygun olup olmadığına yöneliktir.
- 🔑 Başvuru Yolları: İptal davası veya itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulabilir.
🔑 Temel Farklar Nelerdir?
İki denetim türü arasındaki temel farklar aşağıdaki gibidir:
- 🏛️ Başvuru Merci:
- ⚖️ Somut norm denetiminde davayı gören mahkeme,
- 🔎 Soyut norm denetiminde ise doğrudan Anayasa Mahkemesi'dir.
- ⏳ Zamanlama:
- ⚖️ Somut norm denetimi, bir dava sırasında ortaya çıkar,
- 🔎 Soyut norm denetimi ise, normun yürürlüğe girmesinden sonra belirli bir süre içinde açılabilir.
- 🎯 Konu:
- ⚖️ Somut norm denetimi, uygulanacak normun Anayasaya aykırılığı iddiasını içerir,
- 🔎 Soyut norm denetimi ise, normun kendisinin Anayasaya uygun olup olmadığını konu alır.
- 💥 Sonuç:
- ⚖️ Somut norm denetiminde, Anayasa Mahkemesi'nin kararı sadece o dava için geçerli olabilirken,
- 🔎 Soyut norm denetiminde, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı normu tümden ortadan kaldırır.
⚖️ Somut Norm Denetiminde Süreç Nasıl İşler?
Somut norm denetiminde izlenen adımlar şunlardır:
- 📝 İddia: Davacı veya davalı, mahkemeye sunulan bir dilekçe ile ilgili kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunu iddia eder.
- 🔍 Değerlendirme: Mahkeme, iddiayı ciddi bulursa Anayasa Mahkemesi'ne başvurur.
- 📜 Anayasa Mahkemesi Kararı: Anayasa Mahkemesi, normun Anayasa'ya aykırı olup olmadığına karar verir.
- ✅ Uygulama: Anayasa Mahkemesi'nin kararı doğrultusunda dava sonuçlandırılır.
🔎 Soyut Norm Denetiminde Süreç Nasıl İşler?
Soyut norm denetiminde izlenen adımlar ise şöyledir:
- 📝 Başvuru: Yetkili kişiler (örneğin, Cumhurbaşkanı, TBMM üye tamsayısının beşte biri oranındaki milletvekili) Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açar.
- 📃 İnceleme: Anayasa Mahkemesi, başvuruyu şekil ve esas yönünden inceler.
- 🗣️ Savunma: İlgili kurum veya kuruluşlardan savunma istenir.
- ⚖️ Karar: Anayasa Mahkemesi, normun Anayasa'ya aykırı olup olmadığına karar verir.
- 📢 Yayımlanma: İptal kararı Resmi Gazete'de yayımlanır ve yürürlüğe girer.
