⚖️ Yasama Dokunulmazlığı Nedir?
Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerinin görevlerini serbestçe ve bağımsız bir şekilde yerine getirebilmeleri için Anayasa ile güvence altına alınmış bir haktır. Bu hak, milletvekillerinin Meclis çalışmaları ve siyasi faaliyetleri sırasında cezai kovuşturmaya uğramalarını zorlaştırmayı amaçlar. Ancak, dokunulmazlık mutlak bir koruma sağlamaz ve belirli şartlar altında kaldırılabilir.
🚦 Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılma Şartları
Yasama dokunulmazlığının kaldırılması, Anayasa'da belirtilen usul ve esaslara tabidir. Dokunulmazlığın kaldırılması süreci, genel olarak şu adımları içerir:
- 📂 Soruşturma İzni: Bir milletvekili hakkında bir suç iddiası varsa, öncelikle yetkili savcılık tarafından soruşturma başlatılır.
- 📜 Meclise Bildirim: Soruşturma, fezleke düzenlenerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) bildirilir.
- ⚖️ Anayasa ve Adalet Komisyonu: Fezleke, TBMM Başkanlığı tarafından Anayasa ve Adalet Komisyonu üyelerinden kurulu Karma Komisyona havale edilir.
- ✍️ Karma Komisyon İncelemesi: Karma Komisyon, fezlekeyi inceler, ilgili milletvekilinin savunmasını alır ve dokunulmazlığın kaldırılması yönünde veya aleyhinde bir rapor hazırlar.
- 📢 TBMM Genel Kurulu: Karma Komisyon raporu, TBMM Genel Kurulu'nda görüşülür.
- 🗳️ Oylama: Genel Kurul'da yapılan oylama sonucunda, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (301 oy) dokunulmazlığın kaldırılmasına karar verilebilir.
⚠️ Hangi Durumlarda Dokunulmazlık Kaldırılabilir?
Anayasa'ya göre, yasama dokunulmazlığı iki temel durumda kaldırılabilir:
🛑 Seçimden Önce İşlenen Suçlar
- 📅 Genel Kural: Bir milletvekili, seçilmeden önce işlediği bir suçtan dolayı dokunulmazlığa sahip değildir. Bu durumda, milletvekili seçildikten sonra dahi yargılanabilir.
- ℹ️ İstisna: Ancak, seçimden önce başlatılan bir soruşturma veya kovuşturma, milletvekilinin seçilmesiyle durur. TBMM, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (301 oy) bu soruşturma veya kovuşturmanın devamına karar verebilir.
🚨 Seçimden Sonra İşlenen Suçlar
- ⚖️ Genel Kural: Bir milletvekili, seçildikten sonra işlediği bir suçtan dolayı dokunulmazlığa sahiptir. Bu durumda, yargılama yapılabilmesi için TBMM'nin dokunulmazlığı kaldırması gerekir.
- 🎭 İstisna: Anayasa'nın 14. maddesinde belirtilen durumlarda (devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmaya yönelik eylemler, insan haklarına aykırı davranışlar vb.) dokunulmazlık söz konusu olmaz. Bu suçları işleyen milletvekilleri hakkında doğrudan soruşturma ve kovuşturma yapılabilir.
✍️ Özetle
Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerinin görevlerini özgürce yapabilmeleri için önemli bir güvencedir. Ancak, bu hak mutlak değildir ve belirli şartlar altında kaldırılabilir. Dokunulmazlığın kaldırılması süreci, Anayasa ve TBMM İçtüzüğü'nde detaylı olarak düzenlenmiştir.
