8. Türkçede büyük ünlü uyumu kuralına uymayan sözcükler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Bu sözcükler Türkçe kökenli değildir
B) Bu sözcükler yanlış yazılmıştır
C) Bu sözcükler ek aldığı için uyumu bozulmuştur
D) Türkçe kökenli olmalarına rağmen uyum dışı kalabilirler
Merhaba sevgili öğrenciler!
Büyük ünlü uyumu konusunu hatırlayalım ve soruyu adım adım çözelim:
Büyük Ünlü Uyumu Nedir?
- Türkçe sözcüklerdeki ünlülerin (a, e, ı, i, o, ö, u, ü) kalınlık-incelik uyumuna göre sıralanmasıdır.
- Kalın ünlüler: a, ı, o, u
- İnce ünlüler: e, i, ö, ü
- Bir sözcüğün ilk hecesinde kalın bir ünlü varsa, diğer hecelerde de kalın ünlüler bulunur. Aynı şekilde, ilk hecede ince bir ünlü varsa, diğer hecelerde de ince ünlüler bulunur.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Bu sözcükler Türkçe kökenli değildir: Bazı Türkçe kökenli olmayan sözcükler büyük ünlü uyumuna uymayabilir, ancak bu her zaman geçerli bir kural değildir.
- B) Bu sözcükler yanlış yazılmıştır: Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler her zaman yanlış yazılmış anlamına gelmez. Dilimizde istisnalar olabilir.
- C) Bu sözcükler ek aldığı için uyumu bozulmuştur: Evet, bazı ekler sözcüğün uyumunu bozabilir. Örneğin "-yor" eki genellikle uyumu bozar. Ama bu her zaman geçerli bir durum değildir.
- D) Türkçe kökenli olmalarına rağmen uyum dışı kalabilirler: İşte bu doğru! Bazı Türkçe sözcükler, zaman içinde değişime uğrayarak veya farklı nedenlerle büyük ünlü uyumuna uymayabilir. Bu durum, dilin doğal akışı içinde görülebilir.
Örnekler:
- "Elma" sözcüğü büyük ünlü uyumuna uyar (ince ünlüler).
- "Armut" sözcüğü büyük ünlü uyumuna uyar (kalın ünlüler).
- "Anne" sözcüğü büyük ünlü uyumuna uyar (ince ünlüler).
- "-yor" ekinin uyumu bozduğu durumlara örnek: "Gel-iyor" (geliyor) Normalde "geliyor" kelimesinin "geliyor" şeklinde uyuma uyması gerekirken "-iyor" eki yüzünden uyum bozulmuştur.
Bu açıklamalar ışığında, doğru cevabın D seçeneği olduğunu görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir
