9. "Kitapçı" sözcüğüne "-lar" eki getirildiğinde oluşan yeni sözcüğün büyük ünlü uyumuna uyup uymadığı nasıl değerlendirilir?
A) Uymaz, çünkü ek sözcüğün uyumunu bozar
B) Uyar, çünkü ek sözcüğün son ünlüsüne uyum sağlar
C) Uymaz, çünkü sözcüğün kökü uyuma uymuyordu
D) Uyar, çünkü tüm heceler kalın ünlülerden oluşur
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruyu büyük ünlü uyumu konusunu hatırlayarak adım adım çözelim:
- Büyük Ünlü Uyumu Nedir? Büyük ünlü uyumu, bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlünün kalın (a, ı, o, u) veya ince (e, i, ö, ü) olmasına göre diğer hecelerdeki ünlülerin de aynı özellikte olmasıdır. Yani ya hepsi kalın ya da hepsi ince olmalıdır.
- "Kitapçı" Sözcüğünün İncelenmesi: "Kitapçı" sözcüğünde ünlüler "i" ve "ı"dır. "i" ince, "ı" kalındır. Bu durumda "kitapçı" sözcüğü büyük ünlü uyumuna uymaz.
- "-lar" Ekinin İncelenmesi: "-lar" eki, geldiği sözcüğün son hecesindeki ünlüye uyum sağlar. Eğer son hece kalın ünlü içeriyorsa "-lar" olur, ince ünlü içeriyorsa "-ler" olur.
- "Kitapçılar" Sözcüğünün İncelenmesi: "Kitapçı" sözcüğüne "-lar" eki getirildiğinde "kitapçılar" sözcüğü oluşur. Bu sözcüğün son ünlüsü "ı"dır ve kalındır. "-lar" eki de kalın ünlü içerdiği için son heceye uyum sağlamıştır.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Uymaz, çünkü ek sözcüğün uyumunu bozar: Bu ifade yanlıştır. Ek, uyumu bozmak yerine son heceye uyum sağlamıştır.
- B) Uyar, çünkü ek sözcüğün son ünlüsüne uyum sağlar: Bu ifade doğrudur. "-lar" eki, "kitapçı" sözcüğünün son ünlüsü olan "ı"ya uyum sağlamıştır.
- C) Uymaz, çünkü sözcüğün kökü uyuma uymuyordu: Sözcüğün kökü olan "kitapçı" zaten uyuma uymuyordu, ancak ek uyumu sağlamıştır. Bu ifade de yanlıştır.
- D) Uyar, çünkü tüm heceler kalın ünlülerden oluşur: Bu ifade yanlıştır. "Kitapçılar" sözcüğünde ince ünlü olan "i" de bulunmaktadır.
Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.
