9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti hem ilgi hem de iyelik eki için kullanılmıştır?
A) Ankara'nın meşhur simidi oldukça lezzetli.
B) Ahmet'in babası okula gelmiş.
C) Türkiye'nin en büyük gölü Van Gölü'dür.
D) İzmir'in kordon boyu akşamları çok kalabalık.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, kesme işaretinin hem ilgi (tamlayan) hem de iyelik (tamlanan) ekini içeren bir yapıda kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "ilgi eki" ve "iyelik eki" kavramlarını hatırlayalım:
- İlgi Eki (Tamlayan Eki): Belirtili isim tamlamalarında tamlayana (sahip olana) gelen ektir. Türkçede genellikle "-ın, -in, -un, -ün" şeklindedir. Örneğin: "evin kapısı" cümlesindeki "evin" kelimesindeki "-in" ilgi ekidir.
- İyelik Eki (Tamlanan Eki): Belirtili isim tamlamalarında tamlanana (sahip olunana) gelen ektir. Bir varlığın kime veya neye ait olduğunu gösterir. Üçüncü tekil şahıs için genellikle "-ı, -i, -u, -ü" veya kaynaştırma harfiyle "-sı, -si, -su, -sü" şeklindedir. Örneğin: "evin kapısı" cümlesindeki "kapısı" kelimesindeki "-ı" iyelik ekidir.
- Kesme İşareti: Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. İlgi eki de bir çekim eki olduğu için özel adlara geldiğinde kesme işaretiyle ayrılır.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Ankara'nın meşhur simidi oldukça lezzetli.
- "Ankara'nın": "Ankara" özel ad + kesme işareti + "-nın" (ilgi eki).
- "simidi": "simit" ad + "-i" (iyelik eki).
- Burada "Ankara'nın simidi" bir belirtili isim tamlamasıdır. Kesme işareti ilgi ekini ayırmak için kullanılmıştır ve bu tamlamada hem ilgi eki hem de iyelik eki bulunmaktadır.
- B) Ahmet'in babası okula gelmiş.
- "Ahmet'in": "Ahmet" özel ad + kesme işareti + "-in" (ilgi eki).
- "babası": "baba" ad + "-sı" (iyelik eki).
- Burada "Ahmet'in babası" bir belirtili isim tamlamasıdır. Kesme işareti ilgi ekini ayırmak için kullanılmıştır ve bu tamlamada hem ilgi eki hem de iyelik eki bulunmaktadır.
- C) Türkiye'nin en büyük gölü Van Gölü'dür.
- "Türkiye'nin": "Türkiye" özel ad + kesme işareti + "-nin" (ilgi eki).
- "gölü": "göl" ad + "-ü" (iyelik eki).
- Burada "Türkiye'nin gölü" bir belirtili isim tamlamasıdır. "en büyük" ise "gölü" kelimesini niteleyen bir sıfat öbeğidir. Kesme işareti ilgi ekini ayırmak için kullanılmıştır ve bu tamlamada hem ilgi eki hem de iyelik eki bir arada bulunmaktadır.
- D) İzmir'in kordon boyu akşamları çok kalabalık.
- "İzmir'in": "İzmir" özel ad + kesme işareti + "-in" (ilgi eki).
- "kordon boyu": "kordon boy" birleşik ad + "-u" (iyelik eki).
- Burada "İzmir'in kordon boyu" bir belirtili isim tamlamasıdır. Kesme işareti ilgi ekini ayırmak için kullanılmıştır ve bu tamlamada hem ilgi eki hem de iyelik eki bulunmaktadır.
Tüm seçeneklerde kesme işareti, özel ada gelen ilgi ekini ayırmak için kullanılmış ve bu ilgi eki, iyelik eki alan bir isimle birlikte belirtili isim tamlaması oluşturmuştur. Yani her seçenekte kesme işaretinin kullanıldığı yapıda hem ilgi eki hem de iyelik eki mevcuttur. Ancak, bu tür sorularda genellikle en net ve tipik örneği bulmak amaçlanır. C seçeneğindeki "Türkiye'nin en büyük gölü" ifadesi, coğrafi bir varlığı belirten ve oldukça yaygın kullanılan bir belirtili isim tamlaması örneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
