Sevgili öğrenciler, bu tür edebî sanat sorularını çözerken dizedeki anahtar kelimelere ve anlatım biçimine odaklanmamız gerekir. Şimdi dizeyi adım adım inceleyelim:
- Verilen dize: "Gözlerin iki derin kuyu gibi içime bakıyor."
- Bu dizede şair, sevgilisinin "gözlerini", "iki derin kuyu"ya benzetmektedir.
- Buradaki en önemli ipucu, benzetme ilişkisini kuran "gibi" edatıdır. "Gibi" edatı, bir şeyi başka bir şeye benzetmek için kullanılan temel benzetme edatlarından biridir.
- Şair, gözlerin derinliğini, çekiciliğini ve belki de gizemini, derin bir kuyunun bu özellikleriyle karşılaştırmıştır. Bu, iki farklı varlık (gözler ve kuyu) arasında açıkça bir benzetme yapıldığı anlamına gelir.
Şimdi seçeneklerdeki edebî sanatları ve dizeyle ilişkilerini inceleyelim:
- A) Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması): Bir sözcüğün, ilgili olduğu başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır. Örneğin, "Sobayı yaktık" dendiğinde sobanın kendisi değil, içindeki odun veya kömür kastedilir. Dizede böyle bir kullanım yoktur.
- B) Teşhis (Kişileştirme): Cansız varlıklara veya soyut kavramlara insanlara özgü özellikler verilmesidir. Örneğin, "Rüzgar ağaçları fısıldıyordu." Dizede gözler kuyuya benzetilmiş, ancak kuyulara insan özelliği verilmemiştir.
- C) Teşbih (Benzetme): İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak, aralarında "gibi", "sanki", "adeta" gibi edatlarla veya edatsız olarak yapılan açık benzetmedir. Bizim dizemizde "gözler" benzeyen, "iki derin kuyu" benzetilen, "gibi" ise benzetme edatıdır. Bu tanım, dizedeki ifadeyle tam olarak örtüşmektedir.
- D) Kinaye: Bir sözün, gerçek anlamının tam tersini kastederek söylenmesidir. Örneğin, "Ne kadar da çalışkansın!" diyerek aslında tembel olduğunu ima etmek. Dizede kinayeli bir anlatım yoktur.
Bu açıklamalar ışığında, "Gözlerin iki derin kuyu gibi içime bakıyor" dizesinde, gözler derin bir kuyuya benzetildiği ve bu benzetme "gibi" edatıyla açıkça yapıldığı için kullanılan edebî sanat Teşbih'tir.
Cevap C seçeneğidir.
