🎓 Protein sentezi nedir Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, protein sentezinin temel aşamalarını, ilgili molekülleri (DNA, RNA, ribozomlar) ve genetik kodun nasıl çalıştığını anlamanıza yardımcı olacaktır.
📌 DNA ve RNA'nın Temel Farkları 🧬
DNA ve RNA, protein sentezinde kritik roller oynayan iki temel nükleik asittir. Aralarındaki farkları bilmek önemlidir.
- DNA çift sarmallı yapıya sahipken, RNA genellikle tek sarmallıdır.
- DNA'da timin (T) bazı bulunurken, RNA'da urasil (U) bazı bulunur.
- DNA, deoksiriboz şekerini içerirken, RNA riboz şekerini içerir.
⚠️ Dikkat: Urasil'in (U) sadece RNA'da, timin'in (T) sadece DNA'da bulunduğunu unutma!
📌 Transkripsiyon (Yazılma) ✍️
Transkripsiyon, DNA'daki genetik bilginin mRNA'ya kopyalanması sürecidir.
- RNA polimeraz enzimi, DNA'yı kalıp olarak kullanarak mRNA'yı sentezler.
- Transkripsiyon, DNA'nın belirli bir bölgesinde (gen) başlar ve sonlanır.
💡 İpucu: mRNA, genetik bilgiyi ribozomlara taşıyan aracı moleküldür.
📌 Translasyon (Okunma/Çeviri) 📖
Translasyon, mRNA'daki genetik kodun ribozomlar tarafından okunarak proteinlere dönüştürülmesi sürecidir.
- Ribozomlar, mRNA'yı okuyarak tRNA'lar tarafından taşınan amino asitleri birbirine bağlar.
- Her bir tRNA, belirli bir amino asidi taşır ve mRNA üzerindeki uygun kodonla eşleşir.
- Genetik kod, üç bazdan oluşan kodonlar halinde okunur ve her kodon belirli bir amino asidi temsil eder.
⚠️ Dikkat: Başlangıç kodonu (AUG) ve durdurma kodonları (UAA, UAG, UGA) translasyon sürecinde önemlidir.
📌 Ribozomların Yapısı ve İşlevi 🔬
Ribozomlar, protein sentezinin gerçekleştiği temel organellerdir.
- Ribozomlar, rRNA ve proteinlerden oluşur.
- İki alt birimden (büyük ve küçük) oluşur ve mRNA'yı bağlayarak translasyonu gerçekleştirir.
- tRNA'lar, amino asitleri ribozomlara taşıyarak protein zincirinin oluşmasını sağlar.
💡 İpucu: Ribozomlar, mRNA üzerindeki kodonları okuyarak doğru amino asit dizisini oluşturur.
📌 Genetik Kod ve Kodonlar 🧬⌨️
Genetik kod, mRNA üzerindeki üçlü baz dizileri olan kodonlar aracılığıyla ifade edilir.
- Her bir kodon, belirli bir amino asidi veya translasyonun başlangıcını/sonunu temsil eder.
- Genetik kod, neredeyse tüm canlılar için evrenseldir.
- Bazı amino asitler birden fazla kodon tarafından temsil edilebilir (dejenere kod).
⚠️ Dikkat: Genetik kod tablosunu kullanarak mRNA üzerindeki kodonların hangi amino asitlere karşılık geldiğini bulmayı öğren!
