Bir öğrenci, Çanakkale Savaşı hakkında bilgi toplamak istiyor. Aşağıdaki kaynaklardan hangisi bu konuda ikinci elden kaynak olarak değerlendirilemez?
A) Savaşa katılmış bir askerin anı defteri
B) Tarih profesörünün savaş stratejileri üzerine kitabı
C) Belgesel yapımcısının savaş analizi
D) Savaşın 100. yılında hazırlanmış bir dergi makalesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, tarih araştırmalarında çok önemli olan "birinci elden kaynak" ve "ikinci elden kaynak" kavramlarını anlamamız gerekiyor. Gelin, bu kavramları adım adım inceleyelim ve sorumuzu çözelim:
- Birinci Elden Kaynak (Primary Source): Bir olayın yaşandığı dönemde, o olayı bizzat yaşayan veya olaya tanıklık eden kişiler tarafından oluşturulmuş orijinal belgeler, eserler veya anlatılardır. Bunlar, olayın ilk elden kanıtlarıdır. Örneğin: günlükler, mektuplar, resmi belgeler, fotoğraflar, anılar, döneme ait gazeteler, sözlü tarih anlatıları.
- İkinci Elden Kaynak (Secondary Source): Birinci elden kaynaklar kullanılarak, olaydan sonra yazılmış, yorumlanmış, analiz edilmiş veya sentezlenmiş çalışmalardır. Bu kaynaklar, olayı doğrudan yaşamamış kişiler tarafından oluşturulur ve birinci elden kaynaklara dayanarak bir değerlendirme sunar. Örneğin: tarih kitapları, makaleler, belgeseller, ansiklopediler.
Şimdi seçeneklerimizi bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
- A) Savaşa katılmış bir askerin anı defteri: Bu, Çanakkale Savaşı'nı bizzat yaşamış, olaylara tanıklık etmiş bir kişinin kendi deneyimlerini yazdığı orijinal bir belgedir. Dolayısıyla bu, birinci elden bir kaynaktır.
- B) Tarih profesörünün savaş stratejileri üzerine kitabı: Bir tarih profesörü, savaştan çok sonra, çeşitli birinci elden kaynakları (anı defterleri, resmi belgeler vb.) ve diğer ikinci elden kaynakları inceleyerek bir kitap yazar. Bu kitap, profesörün yorumlarını ve analizlerini içerir. Bu nedenle, ikinci elden bir kaynaktır.
- C) Belgesel yapımcısının savaş analizi: Bir belgesel yapımcısı da savaştan sonra, mevcut kaynakları (fotoğraflar, görüntüler, tanık anlatıları, tarih kitapları) kullanarak bir analiz yapar ve bunu görsel bir formatta sunar. Bu da bir yorum ve sentez içerdiği için ikinci elden bir kaynaktır.
- D) Savaşın 100. yılında hazırlanmış bir dergi makalesi: Savaşın üzerinden 100 yıl geçtikten sonra hazırlanan bir makale, mutlaka mevcut birinci ve ikinci elden kaynaklara dayanarak yazılacaktır. Bu makale, olayı doğrudan yaşamayan bir yazarın yorumlarını ve araştırmalarını içerir. Bu nedenle, ikinci elden bir kaynaktır.
Soru bizden "ikinci elden kaynak olarak değerlendirilemez" olanı bulmamızı istiyor. Yani aslında birinci elden kaynağı arıyoruz.
Yukarıdaki analizlerimize göre, savaşa katılmış bir askerin anı defteri birinci elden bir kaynaktır ve bu nedenle ikinci elden kaynak olarak değerlendirilemez.
Cevap A seçeneğidir.
