Sevgili öğrenciler,
Bu soru, genetik prensipleri anlamamızı gerektiren önemli bir konuya değiniyor: gamet oluşumu sırasında alellerin nasıl dağıldığı.
- Soru ne diyor? AaBb genotipli bir bireyde, A ve B alellerinin aynı gamete geçmesi durumunun hangi genetik prensibi örneklediğini soruyor.
- Öncelikle, AaBb genotipli bir bireyin mayoz bölünme ile gamet oluşturduğunu hatırlayalım. Bu birey, her biri birer alel taşıyan iki farklı gen için heterozigottur (A/a ve B/b).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bağımsız dağılım: Mendel'in ikinci yasasıdır. Bu prensibe göre, farklı kromozomlar üzerinde bulunan genler veya aynı kromozom üzerinde birbirlerinden çok uzakta bulunan genler, gametlere birbirinden bağımsız olarak dağılırlar. Eğer A ve B genleri bağımsız dağılsaydı, AaBb genotipli bir birey $AB$, $Ab$, $aB$ ve $ab$ olmak üzere dört farklı gamet tipini yaklaşık olarak eşit oranlarda ($1:1:1:1$) üretirdi. Bu durumda A ve B alellerinin aynı gamete geçmesi sadece dört olası durumdan biri olurdu ve bu durumun özel bir prensibi temsil etmesinden ziyade, bağımsız dağılımın bir sonucu olurdu. Ancak soru, A ve B'nin aynı gamete geçmesini özel bir durum olarak ele alıyor.
- B) Dominantlık (Baskınlık): Bir genin iki farklı aleli olduğunda, bunlardan birinin (baskın alel) diğerinin (çekinik alel) fenotipik etkisini maskelemesi durumudur. Örneğin, 'A' aleli 'a' aleline baskınsa, 'AA' ve 'Aa' genotipleri aynı fenotipi gösterir. Bu prensip, alellerin gametlere nasıl dağıldığıyla değil, genlerin fenotipte nasıl ifade edildiğiyle ilgilidir. Bu nedenle doğru cevap olamaz.
- C) Eşbaskınlık: İki farklı alelin heterozigot durumda fenotipte birlikte ve tam olarak ifade edilmesi durumudur. Örneğin, insanlarda AB kan grubu, A ve B alellerinin eşbaskınlığına bir örnektir. Bu prensip de alellerin gametlere dağılımıyla değil, genlerin fenotipik ifadesiyle ilgilidir. Bu nedenle doğru cevap olamaz.
- D) Bağlantı (Linkage): Aynı kromozom üzerinde bulunan genlerin, mayoz bölünme sırasında birlikte gametlere geçme eğilimidir. Eğer A ve B genleri aynı kromozom üzerinde birbirine yakın konumlanmışsa, gamet oluşumu sırasında genellikle birlikte hareket ederler ve aynı gamete geçme olasılıkları, bağımsız dağılımın öngördüğünden daha yüksek olur. Soru, "A ve B alelleri aynı gamete geçerse" ifadesini kullanarak, bu alellerin birlikte hareket etme eğilimini vurgulamaktadır. Bu durum, genlerin birbirine bağlı olduğunu, yani aynı kromozom üzerinde bulunduğunu gösterir. Bu nedenle, A ve B alellerinin aynı gamete geçmesi durumu, bağlantı prensibine bir örnektir.
Özetle, A ve B alellerinin aynı gamete geçme eğilimi, bu genlerin aynı kromozom üzerinde birbirine yakın konumlanmış olmasından kaynaklanır ve bu duruma bağlantı denir.
Cevap D seçeneğidir.
