Deyimlerin yapısal özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) En az iki sözcükten oluşurlar
B) Sözcükler değiştirilmeden kullanılır
C) Çekim eki alabilirler
D) Her zaman mastar halinde bulunurlar
Deyimler, dilimizin zenginliğini ve anlatım gücünü artıran, genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış söz gruplarıdır. Şimdi, deyimlerin yapısal özellikleriyle ilgili verilen seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) En az iki sözcükten oluşurlar: Bu ifade doğrudur. Deyimler, tek bir kelimeyle ifade edilemezler. Genellikle bir isim ve bir fiil, iki isim veya farklı sözcük türlerinin bir araya gelmesiyle oluşurlar. Örneğin, "göz gezdirmek", "kulak kabartmak", "etekleri zil çalmak" gibi.
- B) Sözcükler değiştirilmeden kullanılır: Bu ifade de doğrudur. Deyimler kalıplaşmış ifadelerdir. İçindeki sözcüklerin yerleri değiştirilemez, eş anlamlılarıyla bile olsa başka sözcüklerle değiştirilemezler. Aksi takdirde deyim özelliğini kaybeder ve anlam bozulur. Örneğin, "gözden düşmek" yerine "bakıştan düşmek" diyemeyiz.
- C) Çekim eki alabilirler: Bu ifade doğrudur. Deyimler cümle içinde kullanıldıklarında, özellikle fiil olan kısımları zaman, kişi, kip gibi çekim eklerini alabilirler. Örneğin, "etekleri zil çalmak" deyimi, "etekleri zil çaldı" (geçmiş zaman), "etekleri zil çalıyor" (şimdiki zaman), "etekleri zil çalacak" (gelecek zaman) şeklinde çekimlenebilir.
- D) Her zaman mastar halinde bulunurlar: Bu ifade yanlıştır. Deyimler sözlüklerde veya listelerde genellikle mastar (fiil köküne -mek/-mak eki gelmiş hali) halinde verilirler (örn: "göz gezdirmek", "kulak kabartmak"). Ancak cümle içinde kullanıldıklarında, yukarıda C seçeneğinde de belirtildiği gibi, çeşitli çekim ekleri alarak farklı zaman ve kişi ekleriyle çekimlenirler. Yani, her zaman mastar halinde kalmazlar. Örneğin, "Ona bir göz gezdirdi." cümlesinde deyim mastar halinde değildir.
Bu açıklamalar ışığında, deyimlerin yapısal özellikleriyle ilgili yanlış olan ifade D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
