"Ne... ne..." bağlacı hangi cümlede doğru kullanılmıştır?
A) Ne sinemaya ne de tiyatroya gittik.
B) Ne kitap okuyor ne ders çalışıyor.
C) Ne annem ne babam gelmedi.
D) Ne sabahı ne akşamı belli olmaz.
Merhaba sevgili öğrenciler!
"Ne... ne..." bağlacının doğru kullanımını anlamak için öncelikle bu bağlacın temel kuralını hatırlayalım:
- "Ne... ne..." bağlacı, iki veya daha fazla olumsuz durumu veya eylemi ifade etmek için kullanılır.
- En önemli kural: Bu bağlaç kullanıldığında, cümlenin yüklemi her zaman olumlu olmak zorundadır. Çünkü "ne... ne..." bağlacı, olumsuzluk anlamını kendi içinde taşır. Yüklemi ayrıca olumsuz yapmak, anlatım bozukluğuna yol açar.
Şimdi seçenekleri bu kural ışığında adım adım inceleyelim:
- A) Ne sinemaya ne de tiyatroya gittik.
- Burada "ne... ne de..." bağlacı kullanılmıştır. Bağlaç, "sinemaya" ve "tiyatroya" ifadelerini birbirine bağlamıştır.
- Cümlenin yüklemi "gittik" fiilidir ve bu fiil olumlu bir çekime sahiptir.
- Cümle, "Sinemaya da gitmedik, tiyatroya da gitmedik." anlamını taşır.
- Bu kullanım, "ne... ne..." bağlacının temel kuralına tamamen uymaktadır. İkinci "ne"den sonra gelen "de" edatı, anlamı pekiştirir ve bu bağlaç yapısında yaygın ve dilbilgisel olarak doğru bir kullanımdır.
- B) Ne kitap okuyor ne ders çalışıyor.
- Burada "ne... ne..." bağlacı kullanılmıştır. Cümledeki eylemler "okuyor" ve "çalışıyor" fiilleridir ve her ikisi de olumlu çekime sahiptir.
- Cümle, "Kitap da okumuyor, ders de çalışmıyor." anlamını taşır.
- Bu cümle, ilk bakışta doğru gibi görünse de, "ne... ne..." bağlacının iki farklı fiil öbeğini art arda bağladığı durumlarda, ikinci "ne"den sonra "de" edatının kullanılması (örneğin "Ne kitap okuyor ne de ders çalışıyor.") dilin akıcılığı ve dilbilgisel tamlığı açısından daha yaygın ve tercih edilen bir yapıdır. Bu nedenle, A seçeneği bağlacın daha kusursuz ve eksiksiz bir kullanımını sergiler.
- C) Ne annem ne babam gelmedi.
- Burada "ne... ne..." bağlacı kullanılmıştır. Ancak cümlenin yüklemi "gelmedi" fiilidir ve bu fiil olumsuz çekime sahiptir.
- "Ne... ne..." bağlacı zaten olumsuzluk anlamı taşıdığı için yüklemin olumlu olması gerekirdi. Doğru kullanım "Ne annem ne babam geldi." şeklinde olmalıydı.
- Bu nedenle, bu cümle dilbilgisi açısından yanlıştır.
- D) Ne sabahı ne akşamı belli olmaz.
- Burada "ne... ne..." bağlacı kullanılmıştır. Ancak cümlenin yüklemi "belli olmaz" ifadesidir ve bu ifade olumsuz bir anlam taşır.
- Yine aynı kural gereği, yüklemin olumlu olması gerekirdi. Doğru kullanım "Ne sabahı ne akşamı belli olur." şeklinde olmalıydı.
- Bu nedenle, bu cümle de dilbilgisi açısından yanlıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "ne... ne..." bağlacının temel kuralına en uygun ve dilbilgisel olarak en doğru kullanımın A seçeneğinde olduğunu görmekteyiz.
Cevap A seçeneğidir.
