Toplantıda söz alan müdür, "Bu projede beyinlerimizle değil, yüreklerimizle çalışacağız," dedi.
Bu cümlede aşağıdaki anlam olaylarından hangisi vardır?
A) Ad aktarması
B) Deyim aktarması
C) Dolaylama
D) Güzel adlandırma
Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevabı bulalım. Öncelikle cümlenin ne anlama geldiğini ve seçeneklerdeki anlam olaylarını hatırlayalım.
- Cümleyi Anlayalım: Müdür, "Bu projede beyinlerimizle değil, yüreklerimizle çalışacağız," derken ne demek istiyor?
- "Beyinlerimizle çalışmak": Burada kastedilen, sadece akıl, mantık, düşünce gücüyle, yani zihinsel olarak çalışmak. "Beyin" organı yerine onun işlevi olan "akıl" veya "düşünce" kastediliyor.
- "Yüreklerimizle çalışmak": Burada kastedilen, sadece duygu, istek, azim, fedakarlık, içtenlikle, yani gönülden çalışmak. "Yürek" organı yerine onun işlevi olan "duygu", "azim" veya "içtenlik" kastediliyor.
Yani müdür, projede sadece akılcı ve mantıklı değil, aynı zamanda tutkuyla, istekle ve gönülden çalışılması gerektiğini vurguluyor.
- Anlam Olaylarını Hatırlayalım:
- A) Ad aktarması (Mecaz-ı Mürsel): Bir sözcüğün, benzetme amacı güdülmeden, ilgili olduğu başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır. Örneğin, "Sobayı yaktık" derken sobanın kendisi değil, içindeki odun veya kömür kastedilir. "Orhan Veli'yi okudum" derken Orhan Veli'nin kendisi değil, eserleri kastedilir. Burada parça-bütün, yazar-eser, iç-dış, neden-sonuç, yer-insan gibi ilişkiler bulunur.
- B) Deyim aktarması: Bu terim genellikle bir sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanması durumunu ifade eder. Bazen "duyular arası aktarma" (örneğin "keskin koku") veya "insandan doğaya aktarma" (örneğin "gülümseyen güneş") gibi özel mecaz türlerini kapsar. Ancak ad aktarmasından farklıdır, ad aktarmasında benzetme amacı yoktur, sadece bir ilgi vardır.
- C) Dolaylama: Bir kavramı veya varlığı tek bir sözcükle anlatmak yerine, birden fazla sözcükle, daha etkileyici veya güzel bir şekilde anlatmaktır. Örneğin, "Yedi tepeli şehir" (İstanbul), "File bekçisi" (Kaleci).
- D) Güzel adlandırma: Toplumda söylenmesi hoş karşılanmayan, kaba, çirkin veya korkutucu bulunan bir durumu daha nazik, daha kibar bir şekilde ifade etmektir. Aslında bir tür dolaylamadır ama amacı farklıdır. Örneğin, "Hakkın rahmetine kavuşmak" (ölmek), "Görme engelli" (kör).
- Cümleyi Anlam Olaylarıyla Eşleştirelim:
- Cümlede "beyin" sözcüğü organ olarak değil, "akıl" veya "düşünce" anlamında kullanılmıştır. Organ (beyin) söylenmiş, onun işlevi (akıl) kastedilmiştir.
- Benzer şekilde, "yürek" sözcüğü organ olarak değil, "duygu", "azim" veya "içtenlik" anlamında kullanılmıştır. Organ (yürek) söylenmiş, onun işlevi (duygu/azim) kastedilmiştir.
- Bu kullanımda herhangi bir benzetme amacı yoktur. Sadece bir organın yerine, onunla yakından ilgili olan bir kavram (işlevi) kullanılmıştır. Bu durum, "ad aktarması"nın tanımına tam olarak uymaktadır.
Bu nedenle, cümlede "beyin" ve "yürek" kelimeleriyle kastedilen anlamlar, ad aktarması (mecaz-ı mürsel) yoluyla ifade edilmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
