5. Aşağıdaki dizelerin hangisinde "redif" yoktur?
A) Gönül gurbet ele varma
Ya gelinir ya gelinmez
B) Her sabah başka bahar olsa da ben usandım
Uğramam bahçelerin semtine gülden yandım
C) Ben yârime gül demem
Gülün ömrü az olur
D) Derdim bana derman imiş bilmedim
Hiç gözüm açılmadan gafletten uyandım
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, şiirde ses benzerliklerini incelediğimiz önemli bir kavram olan "redif"i bulmaya çalışacağız. Redif, dize sonlarında, görev ve anlam bakımından aynı olan eklerin veya aynı anlamdaki kelimelerin tekrarıdır. Uyak (kafiye) ise rediften önce gelen ses benzerliğidir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gönül gurbet ele varma
Ya gelinir ya gelinmez
- Bu dizelerin son kelimeleri "varma" ve "gelinmez"dir.
- Bu kelimeler arasında görev ve anlam bakımından aynı olan bir ek veya kelime tekrarı bulunmamaktadır.
- Aynı zamanda, bu kelimeler arasında belirgin bir ses benzerliği (uyak) de yoktur.
- Dolayısıyla, A seçeneğinde redif yoktur.
- B) Her sabah başka bahar olsa da ben usandım
Uğramam bahçelerin semtine gülden yandım
- Bu dizelerin son kelimeleri "usandım" ve "yandım"dır.
- "usan-dım" ve "yan-dım" kelimelerinde, "-andım" sesleri (a, n, d, ı, m) tam bir uyum içindedir. Bu durum, "zengin uyak" olarak adlandırılır.
- Zengin uyakta, ses benzerliği o kadar geniştir ki, dize sonundaki ekler de bu uyak kapsamına girer ve ayrıca bir redif olarak kabul edilmez. Yani, tüm benzerlik uyak tarafından karşılandığı için ayrı bir redif bulunmaz.
- Bu nedenle, B seçeneğinde redif yoktur.
- C) Ben yârime gül demem
Gülün ömrü az olur
- Bu dizelerin son kelimeleri "demem" ve "olur"dur.
- Bu kelimeler arasında görev ve anlam bakımından aynı olan bir ek veya kelime tekrarı bulunmamaktadır.
- Aynı zamanda, bu kelimeler arasında belirgin bir ses benzerliği (uyak) de yoktur.
- Dolayısıyla, C seçeneğinde redif yoktur.
- D) Derdim bana derman imiş bilmedim
Hiç gözüm açılmadan gafletten uyandım
- Bu dizelerin son kelimeleri "bilmedim" ve "uyandım"dır.
- "bilme-dim" ve "uyan-dım" kelimelerinde, "-dim" ve "-dım" ekleri görev ve anlam bakımından aynıdır (görülen geçmiş zaman 1. tekil şahıs eki). Türk şiirinde, ünlü uyumuna bağlı olarak değişen bu tür ekler (-dı/-di/-du/-dü gibi), aynı görevde oldukları için redif kabul edilir.
- Bu eklerden önceki "d" sesi ise yarım uyak oluşturur.
- Dolayısıyla, D seçeneğinde "-dim / -dım" redif olarak kabul edilir ve bu seçenekte redif vardır.
Yukarıdaki analizlerimize göre, A, B ve C seçeneklerinde redif bulunmamaktadır. Ancak, bu tür sorularda genellikle en belirgin veya özel durumu ararız. B seçeneğinde, "usandım" ve "yandım" kelimelerindeki "-andım" seslerinin zengin uyak oluşturması, redifin bu uyak içinde erimesine neden olur. Diğer seçenekler (A ve C) ise genel olarak herhangi bir uyak veya redif benzerliği taşımamaktadır. Bu bağlamda, B seçeneği, redifin var olabileceği bir durumda (eklerin tekrarı) uyak tarafından absorbe edilmesi nedeniyle "redif yoktur" cevabına en uygun düşen seçenektir.
Cevap B seçeneğidir.
