Renk körlüğü (X'e bağlı çekinik) taşıyıcısı olan bir anne ile renk körü bir babanın çocukları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Tüm kız çocukları taşıyıcıdır.
B) Tüm erkek çocukları renk körüdür.
C) Kız çocuklarının yarısı renk körüdür.
D) Erkek çocuklarının yarısı taşıyıcıdır.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün, X'e bağlı kalıtım gösteren renk körlüğü hastalığı üzerinden bir genetik problem çözeceğiz. Bu tür soruları çözerken adım adım ilerlemek ve her bir genotipi dikkatlice belirlemek çok önemlidir. Haydi başlayalım!
- Adım 1: Anne ve Babanın Genotiplerini Belirleyelim
- Renk körlüğü, X kromozomu üzerinde taşınan çekinik bir hastalıktır. Normal görüş geni için $X^R$, renk körlüğü geni için $X^r$ sembollerini kullanalım.
- Anne: Renk körlüğü taşıyıcısı. Taşıyıcı demek, hastalığın genini taşımasına rağmen kendisi hasta olmayan demektir. Dişilerde (XX) taşıyıcılık mümkündür.
Bu durumda annenin genotipi: $X^R X^r$
- Baba: Renk körü. Erkeklerde (XY) tek bir X kromozomu olduğu için, X kromozomunda renk körlüğü geni varsa hasta olurlar.
Bu durumda babanın genotipi: $X^r Y$
- Adım 2: Çaprazlamayı Yapalım ve Olası Çocuk Genotiplerini Bulalım
- Anne ($X^R X^r$) ve baba ($X^r Y$) arasındaki çaprazlamayı yaparak çocukların olası genotiplerini ve fenotiplerini belirleyelim:
- Anneden gelebilecek gametler: $X^R$ ve $X^r$
- Babadan gelebilecek gametler: $X^r$ ve $Y$
- Bu gametlerin birleşmesiyle oluşabilecek çocuk genotipleri ve fenotipleri şunlardır:
- $X^R$ (anneden) + $X^r$ (babadan) = $X^R X^r$ (Kız çocuk, taşıyıcı, normal görüşlü)
- $X^R$ (anneden) + $Y$ (babadan) = $X^R Y$ (Erkek çocuk, normal görüşlü)
- $X^r$ (anneden) + $X^r$ (babadan) = $X^r X^r$ (Kız çocuk, renk körü)
- $X^r$ (anneden) + $Y$ (babadan) = $X^r Y$ (Erkek çocuk, renk körü)
- Her bir genotipin oluşma olasılığı %25'tir.
- Adım 3: Seçenekleri Değerlendirelim
- Şimdi, elde ettiğimiz bu sonuçlara göre seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Kız Çocukları İçin Olasılıklar (Toplam kız çocukları içinde):
- %50 ihtimalle $X^R X^r$ (taşıyıcı, normal görüşlü)
- %50 ihtimalle $X^r X^r$ (renk körü)
- Erkek Çocukları İçin Olasılıklar (Toplam erkek çocukları içinde):
- %50 ihtimalle $X^R Y$ (normal görüşlü)
- %50 ihtimalle $X^r Y$ (renk körü)
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Tüm kız çocukları taşıyıcıdır.
- Kız çocuklarının yarısı taşıyıcı ($X^R X^r$), diğer yarısı ise renk körüdür ($X^r X^r$). Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
- B) Tüm erkek çocukları renk körüdür.
- Erkek çocuklarının yarısı normal görüşlü ($X^R Y$), diğer yarısı ise renk körüdür ($X^r Y$). Dolayısıyla bu ifade de yanlıştır.
- C) Kız çocuklarının yarısı renk körüdür.
- Yukarıdaki çaprazlama sonuçlarına göre, kız çocuklarının %50'si ($X^r X^r$) renk körüdür. Bu ifade doğrudur.
- D) Erkek çocuklarının yarısı taşıyıcıdır.
- X'e bağlı çekinik hastalıklarda erkekler (XY) tek bir X kromozomu taşıdıkları için taşıyıcı olamazlar. Eğer X kromozomlarında çekinik geni ($X^r$) taşıyorlarsa hasta olurlar ($X^r Y$), eğer baskın geni ($X^R$) taşıyorlarsa normal olurlar ($X^R Y$). Taşıyıcılık durumu sadece dişilerde ($X^R X^r$) görülür. Bu nedenle, "erkek çocuklarının taşıyıcı olması" ifadesi biyolojik olarak imkansızdır ve dolayısıyla kesinlikle yanlıştır.
- Adım 4: Yanlış Olan İfadeyi Belirleyelim
- Soru bizden yanlış olan ifadeyi bulmamızı istiyor. A, B ve D seçenekleri yanlış ifadelerdir. Ancak D seçeneği, erkeklerde X'e bağlı çekinik bir özellik için "taşıyıcılık" kavramının biyolojik olarak mümkün olmaması nedeniyle temelden yanlıştır. Erkekler ya hastalığı gösterir ya da göstermezler, taşıyıcı olamazlar. Bu durum, D seçeneğini diğer yanlış ifadelerden daha kesin bir şekilde "yanlış" kılmaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
