1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gerçek özne" kullanılmıştır?
A) Sınav sonuçları dün açıklandı.Sevgili öğrenciler, bu soruda "gerçek özne" kavramını anlamamız ve cümlelerdeki fiillerin çatısını doğru tespit etmemiz gerekiyor. Gerçek özne, bir eylemi bizzat gerçekleştiren varlık veya kişidir. Edilgen çatılı fiillerde ise işi yapan belli değildir ve işten etkilenen varlık "sözde özne" görevini üstlenir.
Gerçek özne, yüklemde belirtilen işi yapan, eylemi gerçekleştiren varlıktır. Genellikle etken çatılı fiillerle kullanılır. "Kim?" veya "Ne?" sorularına cevap verir ve bu cevabı veren varlık işi bizzat kendisi yapar.
Sözde özne ise edilgen çatılı fiillerde karşımıza çıkar. Edilgen çatılı fiillerde işi yapan belli değildir, işten etkilenen varlık özne gibi görünür. Fiil genellikle "-n" veya "-l" ekini alır.
Buradaki fiil "açıklandı"dır. "Açıklamak" fiiline "-n" eki gelerek edilgen yapılmıştır. Sınav sonuçları kendi kendini açıklamaz, başkası tarafından açıklanır. Dolayısıyla "Sınav sonuçları" burada sözde öznedir.
Buradaki fiil "sulandı"dır. "Sulamak" fiiline "-n" eki gelerek edilgen yapılmıştır. Çiçekler kendi kendini sulamaz, başkası tarafından sulanır. Dolayısıyla "Bahçedeki çiçekler" burada sözde öznedir.
Buradaki fiil "bekliyor"dur. "Beklemek" fiili etken çatılıdır. Bekleme eylemini bizzat "öğrenciler" gerçekleştirmektedir. "Kim bekliyor?" sorusunun cevabı "Öğrenciler"dir ve bu eylemi yapan onlardır. Bu nedenle "Öğrenciler" burada gerçek öznedir.
Buradaki fiil "hazırlandı"dır. "Hazırlamak" fiiline "-n" eki gelerek edilgen yapılmıştır. Salon kendi kendini hazırlamaz, başkası tarafından hazırlanır. Dolayısıyla "büyük salon" burada sözde öznedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece C seçeneğindeki cümlede eylemi bizzat gerçekleştiren bir özne (öğrenciler) bulunduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
