Bir sinir hücresinde aksiyon potansiyeli sonucu sinaptik boşluğa salınan nörotransmitter maddelerin aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmesi beklenmez?
A) Postsinaptik nöronda inhibitör etki oluşturma
B) Postsinaptik nöronda eksitatör etki oluşturma
C) Presinaptik nörona geri dönüşüm için alınma
D) Postsinaptik nöronda yeni bir aksiyon potansiyeli oluşturma
Sevgili öğrenciler, bu soru sinir sisteminin temel işleyişi olan sinaptik iletimi anlamamızı istiyor. Nörotransmitterlerin görevlerini ve sinapstaki kaderlerini iyi bilmek gerekiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Postsinaptik nöronda inhibitör etki oluşturma: Nörotransmitterler, postsinaptik nöronda ya uyarıcı (eksitatör) ya da engelleyici (inhibitör) etki oluşturabilirler. Örneğin, GABA (Gama-aminobütirik asit) gibi nörotransmitterler, postsinaptik membranı hiperpolarize ederek (içini daha negatif yaparak) aksiyon potansiyeli oluşma olasılığını azaltır. Bu, beklenen bir durumdur.
- B) Postsinaptik nöronda eksitatör etki oluşturma: A seçeneğinde belirtildiği gibi, nörotransmitterler uyarıcı etki de gösterebilir. Örneğin, asetilkolin veya glutamat gibi nörotransmitterler, postsinaptik membranı depolarize ederek (içini daha pozitif yaparak) aksiyon potansiyeli oluşma olasılığını artırır. Bu da beklenen bir durumdur.
- C) Presinaptik nörona geri dönüşüm için alınma: Sinaptik boşluğa salınan nörotransmitterlerin görevi bittikten sonra, sinyal iletiminin kontrol altında tutulması ve nörotransmitterlerin israf edilmemesi için çeşitli mekanizmalar devreye girer. Bunlardan biri, nörotransmitterlerin presinaptik nöron tarafından geri alınarak (reuptake) yeniden kullanılması veya parçalanmasıdır. Bu, sinaptik iletimin sonlandırılması ve nörotransmitter döngüsü için önemli ve beklenen bir olaydır.
- D) Postsinaptik nöronda yeni bir aksiyon potansiyeli oluşturma: Nörotransmitterler, postsinaptik nörondaki reseptörlere bağlanarak iyon kanallarını açar ve postsinaptik membranda yerel potansiyel değişiklikleri (EPSP - Eksitatör Postsinaptik Potansiyel veya IPSP - İnhibitör Postsinaptik Potansiyel) oluşturur. Bir aksiyon potansiyeli, bu yerel potansiyellerin (özellikle EPSP'lerin) toplamının, nöronun eşik değerine ulaşması durumunda, genellikle akson tepesinde (axon hillock) kendiliğinden oluşan, "ya hep ya hiç" prensibine göre ilerleyen bir elektriksel olaydır. Nörotransmitterler doğrudan aksiyon potansiyelini *oluşturmaz*, aksiyon potansiyelinin *oluşma olasılığını* artırır veya azaltır. Yani, nörotransmitterler aksiyon potansiyelini tetikleyen kimyasal sinyali başlatır, ancak aksiyon potansiyelinin kendisi, belirli bir eşik değere ulaşıldığında voltaj kapılı iyon kanallarının açılmasıyla gerçekleşen elektriksel bir olaydır. Tek bir nörotransmitter salınımı genellikle bir aksiyon potansiyeli oluşturmak için yeterli değildir; genellikle birden fazla uyarının toplanması (summation) gerekir. Bu nedenle, nörotransmitterlerin doğrudan yeni bir aksiyon potansiyeli oluşturması beklenmez.
Cevap D seçeneğidir.
