2. "Ankara'dan İzmir'e giderken Eskişehir'de mola verdik." cümlesinde kesme işareti hangi durum için kullanılmıştır?
A) Özel ada gelen yapım eklerini ayırmak için
B) Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için
C) Sayılara gelen ekleri ayırmak için
D) Sesteş sözcükleri ayırmak için
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kesme işaretinin kullanım alanlarından birini bulacağız. Cümleyi dikkatlice inceleyelim ve kesme işaretlerinin nerede kullanıldığına bakalım:
- "Ankara'dan" kelimesinde kesme işareti kullanılmış.
- "İzmir'e" kelimesinde kesme işareti kullanılmış.
- "Eskişehir'de" kelimesinde kesme işareti kullanılmış.
Şimdi adım adım çözümleyelim:
- Öncelikle, "Ankara", "İzmir" ve "Eskişehir" kelimelerinin ne tür kelimeler olduğunu düşünelim. Bunlar, belirli bir şehir adını belirten, tek ve özel isimlerdir. Bu tür isimlere özel ad (özel isim) denir.
- Kesme işaretinden sonra gelen "-dan", "-e", "-de" ekleri ise kelimenin anlamını değiştirmeyen, sadece durumunu belirten çekim ekleridir (durum ekleri). Örneğin, "Ankara'dan" derken Ankara kelimesinin anlamı değişmez, sadece "ayrılma" durumu belirtilir.
- Türk Dil Kurumu kurallarına göre, özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Ancak özel adlara gelen yapım ekleri (kelimenin anlamını veya türünü değiştiren ekler) kesme işaretiyle ayrılmaz. Örneğin, "Türkçe" (Türk + -çe yapım eki) veya "Ankaralı" (Ankara + -lı yapım eki) kelimelerinde kesme işareti kullanılmaz.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Özel ada gelen yapım eklerini ayırmak için: Cümledeki "Ankara", "İzmir", "Eskişehir" kelimeleri özel adlardır. Ancak, bu özel adlara gelen ekler (-dan, -e, -de) yapım eki değil, çekim ekidir. Kural olarak çekim ekleri ayrılır. Seçenekte "yapım ekleri" denmesi teknik olarak bu örnekler için doğru olmasa da, diğer seçeneklere göre cümlenin ana yapısını (özel adların varlığını) en doğru şekilde ifade eden seçenektir. Kesme işaretinin kullanılmasının temel nedeni, kelimenin özel ad olmasıdır.
- B) Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için: Cümlede herhangi bir kısaltma (örneğin, TDK'nin, TBMM'ye gibi) bulunmamaktadır. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- C) Sayılara gelen ekleri ayırmak için: Cümlede herhangi bir sayı (örneğin, 1990'da, 5'inci gibi) bulunmamaktadır. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- D) Sesteş sözcükleri ayırmak için: Sesteş sözcükler, yazılışları ve okunuşları aynı olan ancak anlamları farklı olan sözcüklerdir (örneğin, "yüz" kelimesi hem surat hem de sayı anlamında). Kesme işareti sesteş sözcükleri ayırmak için kullanılmaz. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
Verilen seçenekler arasında, kesme işaretinin kullanıldığı kelimelerin "özel ad" olduğunu belirten tek seçenek A seçeneğidir. Her ne kadar örneklerdeki ekler "çekim eki" olsa da, seçenek A'daki "Özel ad" ifadesi, kesme işaretinin bu cümledeki kullanımının temel sebebini işaret etmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
