4. "Bu konu dün derste tartışıldı." cümlesindeki fiilin çatı özelliği ile aşağıdakilerden hangisi aynıdır?
A) Öğrenciler sınıfta sessizce bekliyor.
B) Yeni kitaplar raflara yerleştirildi.
C) Çocuklar bahçede saklambaç oynuyor.
D) Kuşlar gökyüzünde süzülüyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin çatı özelliğini belirleyip, seçeneklerdeki cümlelerden hangisinin fiiliyle aynı çatı özelliğine sahip olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi adım adım inceleyelim:
- Adım 1: Ana Cümledeki Fiilin Çatı Özelliğini Belirleyelim.
- Cümlemiz: "Bu konu dün derste tartışıldı."
- Fiilimiz: "tartışıldı"
- Bu fiil, "tartışmak" fiiline "-ıl-" eki getirilerek oluşturulmuştur. "-ıl, -il, -ul, -ül" ekleri Türkçede genellikle fiili edilgen (passive) yapar.
- "Tartışıldı" fiilinde, "bu konu" tartışma eylemini yapan değil, tartışma eyleminden etkilenen varlıktır. Yani, konuyu tartışan başka birileri (öğrenciler, öğretmenler vb.) vardır ama bu cümlede belirtilmemiştir. Bu durum, fiilin edilgen çatılı olduğunu gösterir.
- Adım 2: Seçeneklerdeki Fiillerin Çatı Özelliklerini İnceleyelim.
- A) Öğrenciler sınıfta sessizce bekliyor.
- Fiil: "bekliyor"
- "Beklemek" fiilini "öğrenciler" yapıyor. Yani eylemi yapan bellidir. Bu fiil etken çatılıdır. Ayrıca "neyi bekliyor?" sorusuna cevap verebildiği için (örneğin, "öğretmeni bekliyor") geçişli bir fiildir.
- B) Yeni kitaplar raflara yerleştirildi.
- Fiil: "yerleştirildi"
- "Yerleştirmek" fiiline "-il-" eki getirilerek oluşturulmuştur. "Yeni kitaplar" yerleştirme eylemini yapan değil, yerleştirme eyleminden etkilenen varlıktır. Kitapları yerleştiren başka birileri vardır. Bu fiil edilgen çatılıdır.
- C) Çocuklar bahçede saklambaç oynuyor.
- Fiil: "oynuyor"
- "Oynamak" fiilini "çocuklar" yapıyor. Yani eylemi yapan bellidir. Bu fiil etken çatılıdır. Ayrıca "neyi oynuyor?" sorusuna cevap verebildiği için ("saklambaç oynuyor") geçişli bir fiildir.
- D) Kuşlar gökyüzünde süzülüyor.
- Fiil: "süzülüyor"
- "Süzülmek" fiilini "kuşlar" kendileri yapıyor. Yani eylemi yapan yine öznenin kendisidir. Her ne kadar "-ül-" eki alsa da, burada kuşlar başkası tarafından süzülmüyor, kendileri süzülme eylemini gerçekleştiriyor. Bu fiil etken çatılıdır (dönüşlü fiiller de etken çatı grubunda değerlendirilir). Ayrıca nesne alamadığı için geçişsiz bir fiildir.
- Adım 3: Karşılaştırma Yapalım.
- Ana cümledeki fiil ("tartışıldı") edilgen çatılıdır.
- A seçeneğindeki fiil ("bekliyor") etken çatılıdır.
- B seçeneğindeki fiil ("yerleştirildi") edilgen çatılıdır.
- C seçeneğindeki fiil ("oynuyor") etken çatılıdır.
- D seçeneğindeki fiil ("süzülüyor") etken çatılıdır.
Gördüğümüz gibi, ana cümledeki fiil ile B seçeneğindeki fiil aynı çatı özelliğine (edilgen) sahiptir.
Cevap B seçeneğidir.
