9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edilgen fiil kullanılmamıştır?
A) Bu konu daha önce hiç tartışılmadı.
B) Bütün kitaplar raflara dizildi.
C) Çocuk parkta koşuyor.
D) Toplantı ertesi güne ertelendi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden edilgen fiil kullanılmayan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle edilgen fiilin ne olduğunu hatırlayalım:
- Edilgen Fiil (Pasif Fiil): Eylemi yapanın (öznenin) belli olmadığı veya önemli olmadığı durumlarda kullanılan fiillerdir. Fiil kök veya gövdesine genellikle "-l" veya "-n" ekleri getirilerek oluşturulur. Edilgen çatılı fiillerde, eylemden etkilenen varlık (nesne), sözde özne görevini üstlenir. Yani, eylem başkası tarafından yapılır ve sözde özne bu eylemden etkilenir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu konu daha önce hiç tartışılmadı.
- Buradaki fiil "tartışılmadı"dır. "Tartışmak" fiiline "-ıl-" eki gelerek edilgen yapılmıştır. Konuyu kimin tartıştığı belli değildir. Konu, başkaları tarafından tartışılmıştır. Bu bir edilgen fiildir.
- B) Bütün kitaplar raflara dizildi.
- Buradaki fiil "dizildi"dir. "Dizmek" fiiline "-il-" eki gelerek edilgen yapılmıştır. Kitapları kimin dizdiği belli değildir. Kitaplar, başkaları tarafından dizilmiştir. Bu da bir edilgen fiildir.
- C) Çocuk parkta koşuyor.
- Buradaki fiil "koşuyor"dur. "Koşmak" fiiline herhangi bir "-l" veya "-n" eki gelmemiştir. Eylemi yapan (koşan) "çocuk"tur ve özne bellidir. Çocuk, eylemi bizzat kendisi yapmaktadır. Bu bir etken (aktif) fiildir.
- D) Toplantı ertesi güne ertelendi.
- Buradaki fiil "ertelendi"dir. "Ertelemek" fiiline "-en-" eki gelerek edilgen yapılmıştır. Toplantıyı kimin ertelediği belli değildir. Toplantı, başkaları tarafından ertelenmiştir. Bu da bir edilgen fiildir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerindeki fiiller edilgen çatılıdır. Sadece C seçeneğindeki "koşuyor" fiili etken çatılıdır, yani eylemi yapan özne bellidir ve fiil edilgenlik eki almamıştır.
Cevap C seçeneğidir.
