Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, toplumsal yapıyı ve değişimi belirli bir bakış açısıyla açıklayan bir kuramcıyı bulmamız isteniyor. Sorunun anahtar kelimeleri şunlar:
- Ekonomik temelli sınıf çatışmaları: Toplumdaki temel ayrımın ekonomik farklılıklardan kaynaklanan sınıflar arasında olduğunu ve bu sınıflar arasında bir mücadelenin varlığını vurgulayan bir yaklaşım.
- Toplumsal değişmenin motoru: Bu çatışmaların, toplumun ilerlemesini, dönüşmesini ve yeni bir yapıya bürünmesini sağlayan temel güç olduğunu savunan bir görüş.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Max Weber: Weber de sınıf, statü ve iktidar (parti) gibi kavramlarla toplumsal tabakalaşmayı ve çatışmayı ele almıştır. Ancak onun yaklaşımı sadece ekonomik temelli değildir; statü ve siyasi güç gibi faktörleri de en az ekonomik sınıf kadar önemli görür. Ayrıca, toplumsal değişimin tek motorunun sınıf çatışması olduğunu savunmaz; rasyonelleşme, bürokrasi gibi kavramlara da odaklanır.
- B) Karl Marx: Marx'ın temel teorisi, "tarihsel materyalizm" olarak bilinir. Bu teoriye göre, bir toplumun ekonomik yapısı (üretim ilişkileri ve üretim güçleri) o toplumun temelini oluşturur. Toplum, üretim araçlarına sahip olan burjuvazi ile üretim araçlarına sahip olmayan ve emeğini satmak zorunda kalan proletarya olmak üzere iki ana sınıfa ayrılır. Marx, bu iki sınıf arasındaki çıkar çatışmasının (sınıf mücadelesinin) tarihin ve toplumsal değişimin itici gücü olduğunu savunur. Ona göre, bu çatışma, sonunda devrimle sonuçlanacak ve sınıfsız bir toplum olan komünizme yol açacaktır. Soruda belirtilen "ekonomik temelli sınıf çatışmaları" ve "toplumsal değişmenin motoru" ifadeleri, Marx'ın teorisinin tam kalbinde yer alır.
- C) Emile Durkheim: Durkheim, toplumsal dayanışma, iş bölümü, kolektif bilinç ve anomi gibi kavramlara odaklanmıştır. Onun temel kaygısı, toplumun nasıl bir arada durduğu ve bireylerin topluma nasıl entegre olduğuydu. Toplumsal değişimi iş bölümünün artmasıyla açıklasa da, bunu ekonomik temelli sınıf çatışmaları üzerinden değil, toplumsal dayanışma biçimlerinin değişimi üzerinden ele almıştır.
- D) Talcott Parsons: Parsons, yapısal işlevselcilik akımının önde gelen temsilcilerindendir. Toplumu, birbiriyle uyumlu çalışan ve dengeyi sağlamaya çalışan parçalardan oluşan bir sistem olarak görür. Toplumsal değişimi, sistemin adaptasyon süreçleri veya dengeyi yeniden kurma çabaları olarak açıklar. Çatışmayı genellikle sistemin bir arızası veya geçici bir durumu olarak değerlendirir, toplumsal değişimin temel motoru olarak görmez.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, toplumsal yapıyı ekonomik temelli sınıf çatışmaları üzerinden açıklayan ve bu çatışmaların toplumsal değişmenin motoru olduğunu savunan kuramcı Karl Marx'tır.
Cevap B seçeneğidir.
