Canlı, ancak zayıflatılmış (attenüe) aşılar ile inaktif (ölü) aşılar karşılaştırıldığında, canlı aşılar için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Genellikle inaktif aşılara göre daha zayıf ve kısa süreli bir bağışıklık oluştururlar.
B) Bağışıklık sistemi ciddi şekilde baskılanmış kişilerde güvenle uygulanabilirler.
C) Genellikle inaktif aşılara göre daha güçlü ve uzun süreli bir bağışıklık oluştururlar.
D) Soğuk zincire ihtiyaç duyulmadan saklanabilir ve taşınabilirler.
Canlı, ancak zayıflatılmış (attenüe) aşılar ve inaktif (ölü) aşılar, bağışıklık sistemimizi hastalıklara karşı korumak için kullanılan iki temel aşı türüdür. Bu iki türün kendine özgü avantajları ve dezavantajları vardır. Şimdi, canlı aşıların özelliklerini inaktif aşılara göre değerlendirerek seçenekleri inceleyelim:
- Canlı, Zayıflatılmış (Attenüe) Aşılar: Bu aşılar, hastalığa neden olan mikroorganizmanın (virüs veya bakteri) laboratuvar ortamında zayıflatılmış bir formunu içerir. Zayıflatılmış olmalarına rağmen, vücutta sınırlı bir şekilde çoğalabilirler. Bu çoğalma, doğal bir enfeksiyonu taklit ederek bağışıklık sistemini çok güçlü bir şekilde uyarır.
- İnaktif (Ölü) Aşılar: Bu aşılar, hastalığa neden olan mikroorganizmanın ısı veya kimyasallarla öldürülmüş formunu içerir. Ölü oldukları için vücutta çoğalamazlar. Bağışıklık sistemi, bu ölü mikroorganizmayı veya parçalarını tanıyarak tepki verir.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Genellikle inaktif aşılara göre daha zayıf ve kısa süreli bir bağışıklık oluştururlar.
- Bu ifade yanlıştır. Canlı aşılar, vücutta çoğalarak doğal enfeksiyonu taklit ettikleri için genellikle çok daha güçlü ve uzun süreli bir bağışıklık tepkisi oluştururlar. Çoğu zaman tek doz veya az sayıda doz ile ömür boyu veya çok uzun süreli koruma sağlayabilirler. İnaktif aşılar ise genellikle daha zayıf ve kısa süreli bağışıklık oluşturur, bu nedenle birden fazla doz ve hatırlatma dozları gerektirebilirler.
- B) Bağışıklık sistemi ciddi şekilde baskılanmış kişilerde güvenle uygulanabilirler.
- Bu ifade yanlıştır. Canlı aşılar, zayıflatılmış da olsa canlı mikroorganizmalar içerdiğinden, bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde (örneğin, kanser hastaları, organ nakli alıcıları, HIV/AIDS hastaları) hastalığa neden olma riski taşırlar. Bu kişilerde canlı aşılar yerine genellikle inaktif aşılar tercih edilir.
- C) Genellikle inaktif aşılara göre daha güçlü ve uzun süreli bir bağışıklık oluştururlar.
- Bu ifade doğrudur. Canlı aşılar, vücutta çoğalarak hem hücresel hem de humoral (antikor) bağışıklığı güçlü bir şekilde uyarır. Bu durum, doğal enfeksiyona benzer bir bağışıklık tepkisi yaratarak genellikle inaktif aşılardan daha güçlü, daha geniş kapsamlı ve daha uzun süreli bir koruma sağlar. Çoğu zaman tek doz veya az sayıda doz ile ömür boyu veya çok uzun süreli koruma sağlayabilirler.
- D) Soğuk zincire ihtiyaç duyulmadan saklanabilir ve taşınabilirler.
- Bu ifade yanlıştır. Canlı aşılar, içerdikleri canlı mikroorganizmaların canlılığını ve etkinliğini korumak için genellikle çok hassastır ve belirli bir sıcaklık aralığında (soğuk zincir) saklanmaları ve taşınmaları gerekir. Soğuk zincirin bozulması, aşının etkinliğini kaybetmesine neden olabilir. İnaktif aşılar ise genellikle sıcaklık değişimlerine karşı daha dayanıklıdır, ancak yine de çoğu buzdolabında saklanmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, canlı aşıların inaktif aşılara göre en belirgin avantajlarından biri, oluşturdukları bağışıklık tepkisinin gücü ve süresidir.
Cevap C seçeneğidir.
