Hünkar İskelesi Antlaşması'nın aşağıdaki maddelerinden hangisi, Boğazlar üzerinde Rusya'ya diğer devletlere göre daha fazla hak sağlamıştır?
A) Osmanlı Devleti savaşa girerse Rusya'nın tarafsız kalması
B) Osmanlı topraklarına yönelik bir saldırıda Rusya'nın yardım göndermesi
C) Osmanlı Devleti'nin Boğazları savaş gemilerine kapatması
D) Rusya'ya ait savaş gemilerinin Boğazlardan serbestçe geçebilmesi
Sevgili öğrenciler,
Hünkar İskelesi Antlaşması, 1833 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanmış önemli bir savunma antlaşmasıdır. Bu antlaşma, özellikle Boğazlar üzerindeki Rus etkisini artırması nedeniyle uluslararası ilişkilerde büyük yankı uyandırmıştır. Şimdi, sorumuzdaki seçenekleri tek tek inceleyerek, Rusya'ya Boğazlar üzerinde diğer devletlere göre daha fazla hak sağlayan maddeyi bulalım:
- A) Osmanlı Devleti savaşa girerse Rusya'nın tarafsız kalması: Bu madde, antlaşmanın genel ruhuna ve içeriğine uygun değildir. Hünkar İskelesi Antlaşması, bir savunma ittifakı niteliğindedir ve tarafların birbirine yardım etmesini öngörür. Ayrıca, Boğazlar üzerindeki haklarla doğrudan ilgili değildir.
- B) Osmanlı topraklarına yönelik bir saldırıda Rusya'nın yardım göndermesi: Bu madde, antlaşmanın temel savunma ittifakı niteliğini gösterir. Osmanlı Devleti'ne bir saldırı olduğunda Rusya'nın askeri yardımda bulunması, Rusya'ya genel bir siyasi etki sağlasa da, Boğazlar üzerinde diğer devletlere göre "daha fazla hak" sağlayan spesifik bir madde değildir.
- C) Osmanlı Devleti'nin Boğazları savaş gemilerine kapatması: Bu madde, antlaşmanın önemli bir hükmüdür. Buna göre, Rusya'nın talebi üzerine Osmanlı Devleti, Boğazları diğer devletlerin savaş gemilerine kapatacaktı. Bu durum, Rusya'nın güvenliği açısından önemli bir avantaj sağlasa da, Rusya'nın kendi gemilerinin geçişiyle ilgili doğrudan bir "hak" tanımından ziyade, diğer devletlere yönelik bir kısıtlamadır. Ancak bu kısıtlama, Rusya'nın kendi gemilerinin geçişini dolaylı olarak daha değerli kılmaktadır.
- D) Rusya'ya ait savaş gemilerinin Boğazlardan serbestçe geçebilmesi: İşte bu madde, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın en kritik ve Rusya'ya Boğazlar üzerinde benzersiz bir ayrıcalık tanıyan hükmüdür. Antlaşmanın gizli bir maddesi olarak bilinen bu hüküm, Rus savaş gemilerine Boğazlardan serbestçe geçiş hakkı tanırken, diğer devletlerin savaş gemileri için böyle bir hak bulunmamaktaydı. Hatta Rusya'nın talebiyle diğer devletlerin gemilerine Boğazlar kapatılabiliyordu (C seçeneği). Bu durum, Rusya'ya stratejik olarak büyük bir üstünlük ve diğer devletlere kıyasla çok daha fazla bir hak sağlamıştır. Rusya, bu sayede Karadeniz'den Akdeniz'e serbestçe geçiş imkanı elde etmiştir.
Bu açıklamalar ışığında, Rusya'ya Boğazlar üzerinde diğer devletlere göre doğrudan ve özel bir ayrıcalık sağlayan madde, Rus savaş gemilerinin Boğazlardan serbestçe geçebilmesi hakkıdır.
Cevap D seçeneğidir.
