Bir araştırmacı, iklim değişikliğinin buzullar üzerindeki etkisini incelemek için iki farklı tarihli uydu görüntüsünü karşılaştırır. Görüntüler, aynı buzulun 20 yıl arayla çekilmiş halidir ve buzulun geri çekildiğini (küçüldüğünü) göstermektedir.
Bu durum, aşağıdaki bilimsel yöntem basamaklarından hangisine bir örnektir?
A) Kontrollü deney yapma
B) Gözlem yaparak veri toplama
C) Hipotezi test etme
D) Sonuçları değişkenlere göre analiz etme
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, bilimsel yöntemin temel adımlarından birini anlamamızı istiyor. Bilimsel yöntem, bir problemi çözmek veya bir soruyu yanıtlamak için izlenen sistematik bir yaklaşımdır. Şimdi sorudaki durumu ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Sorudaki Durumun Analizi: Bir araştırmacı, iklim değişikliğinin buzullar üzerindeki etkisini anlamak için iki farklı tarihli uydu görüntüsünü karşılaştırıyor. Bu görüntüler, aynı buzulun 20 yıl arayla çekilmiş halleridir ve buzulun küçüldüğünü (geri çekildiğini) açıkça göstermektedir. Burada araştırmacı, doğada zaten var olan bir durumu (buzulun zaman içindeki değişimi) doğrudan gözlemleyerek bilgi topluyor.
- A) Kontrollü deney yapma: Kontrollü deney, bilim insanının bir veya daha fazla değişkeni (bağımsız değişken) manipüle ederek, diğer değişkenleri sabit tuttuğu (kontrol değişkenleri) ve bunun sonucunda ne olduğunu gözlemlediği bir yöntemdir. Buzulun uydu görüntülerini karşılaştırmak, araştırmacının herhangi bir değişkeni manipüle etmediği, yani bir deney yapmadığı anlamına gelir. Bu, doğal bir olayın incelenmesidir.
- B) Gözlem yaparak veri toplama: Gözlem, bir olayı veya durumu dikkatlice inceleyerek bilgi ve veri elde etme sürecidir. Araştırmacı, uydu görüntülerini karşılaştırarak buzulun 20 yıl içindeki değişimini "gözlemlemiş" ve bu gözlemlerden "veri" (buzulun küçüldüğü bilgisi) toplamıştır. Bu durum, bilimsel yöntemin ilk ve en temel adımlarından biridir.
- C) Hipotezi test etme: Hipotez, bir gözlem veya soruya yönelik geçici bir açıklamadır. Hipotezi test etmek genellikle deneyler veya daha fazla gözlem yaparak bu açıklamanın doğru olup olmadığını kanıtlama veya çürütme sürecidir. Sorudaki durum, bir hipotezi test etmekten ziyade, bir hipoteze yol açabilecek veya bir hipotezi destekleyebilecek ilk veriyi toplama aşamasıdır. Örneğin, "İklim değişikliği buzulların erimesine neden olur" gibi bir hipotez kurulduktan sonra bu gözlem o hipotezi destekleyebilir, ancak gözlemin kendisi hipotezi test etme eylemi değildir.
- D) Sonuçları değişkenlere göre analiz etme: Veri analizi, toplanan bilgileri düzenleme, yorumlama ve anlam çıkarma sürecidir. Bu adım, gözlem ve veri toplama aşamasından sonra gelir. Araştırmacı, buzulun küçüldüğünü gözlemledikten sonra bu verileri iklim değişikliği gibi değişkenlerle ilişkilendirerek analiz edebilir, ancak uydu görüntülerini karşılaştırma eylemi henüz analiz aşaması değil, veri toplama aşamasıdır.
Bu durumda, araştırmacı uydu görüntülerini kullanarak buzulun zaman içindeki değişimini doğrudan "gözlemlemiş" ve bu gözlemlerden "veri" (buzulun geri çekildiği bilgisi) toplamıştır. Bu, bilimsel yöntemin "gözlem yaparak veri toplama" basamağına mükemmel bir örnektir.
Cevap B seçeneğidir.
