Bu soruyu çözebilmek için öncelikle "basit yapılı isim kökü" kavramını iyi anlamamız gerekiyor.
- Bir sözcüğün kökü, o sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır.
- İsim kökü, bu anlamlı en küçük parçanın bir varlığı, kavramı veya niteliği karşılaması, yani isim olması demektir.
- Basit yapılı ise, sözcüğün herhangi bir yapım eki (türetme eki) almamış olması demektir. Yapım ekleri, sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren eklerdir (örneğin, isimden isim, isimden fiil, fiilden isim, fiilden fiil yapan ekler). Basit yapılı sözcükler çekim ekleri alabilirler (çoğul eki, hal ekleri vb.) ancak bu onların basit yapısını değiştirmez. Ancak soruda "isim kökü" dendiği için, ek almamış veya sadece çekim eki almış hali kastedilir. Bizim aradığımız ise, ek almamış, doğrudan kök halinde olan isimlerdir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evcil - Evsiz
- Evcil: Kökü "Ev" (isim). "-cil" eki, isimden isim yapan bir yapım ekidir. Bu nedenle "Evcil" sözcüğü basit yapılı değil, türemiş yapılıdır.
- Evsiz: Kökü "Ev" (isim). "-siz" eki, isimden isim yapan bir yapım ekidir. Bu nedenle "Evsiz" sözcüğü de basit yapılı değil, türemiş yapılıdır.
- B) Kitapçı - Kitaplık
- Kitapçı: Kökü "Kitap" (isim). "-çı" eki, isimden isim yapan bir yapım ekidir. Bu nedenle "Kitapçı" sözcüğü basit yapılı değil, türemiş yapılıdır.
- Kitaplık: Kökü "Kitap" (isim). "-lık" eki, isimden isim yapan bir yapım ekidir. Bu nedenle "Kitaplık" sözcüğü de basit yapılı değil, türemiş yapılıdır.
- C) Ağaç - Kuş
- Ağaç: Bu sözcük, anlamlı en küçük birimdir ve bir varlığın adıdır (isim). Herhangi bir yapım eki almamıştır. Dolayısıyla basit yapılı bir isim köküdür.
- Kuş: Bu sözcük de, anlamlı en küçük birimdir ve bir varlığın adıdır (isim). Herhangi bir yapım eki almamıştır. Dolayısıyla basit yapılı bir isim köküdür.
- D) Gözcü - Gözlük
- Gözcü: Kökü "Göz" (isim). "-cü" eki, isimden isim yapan bir yapım ekidir. Bu nedenle "Gözcü" sözcüğü basit yapılı değil, türemiş yapılıdır.
- Gözlük: Kökü "Göz" (isim). "-lük" eki, isimden isim yapan bir yapım ekidir. Bu nedenle "Gözlük" sözcüğü de basit yapılı değil, türemiş yapılıdır.
Yukarıdaki incelemelere göre, C seçeneğindeki "Ağaç" ve "Kuş" sözcüklerinin her ikisi de herhangi bir yapım eki almamış, doğrudan isim kökü halinde olan basit yapılı sözcüklerdir.
Cevap C seçeneğidir.
