Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda özne-yüklem uyumsuzluğunun nasıl oluştuğunu adım adım inceleyelim. Öncelikle soruyu dikkatlice okuyalım ve temel dil bilgisi kuralımızı hatırlayalım.
-
Sorunun Amacı: "Bu konudaki fikirleriniz _____" cümlesinde boşluğa getirilecek hangi seçeneğin özne-yüklem uyumsuzluğu oluşturduğunu bulmaktır.
-
Özne Tespiti: Cümlenin öznesi "Bu konudaki fikirleriniz"dir. Burada asıl özne "fikirleriniz" kelimesidir.
- "Fikirleriniz" kelimesi çoğuldur (-ler eki almıştır).
- "Fikir" kelimesi cansız bir varlık veya soyut bir kavramdır.
- Türkçede cansız varlıklar, hayvanlar veya bitkiler çoğul özne olduğunda, yüklem tekil olmak zorundadır. Örneğin, "Kitaplar düştü." (doğru) değil, "Kitaplar düştüler." (yanlış).
-
Seçeneklerin İncelenmesi: Şimdi her bir seçeneği bu kurala göre değerlendirelim.
-
A) çok değerli: Cümle "Bu konudaki fikirleriniz çok değerli." şeklinde olur. Burada "değerli" bir sıfattır ve yüklem görevindedir (gizli bir "dır/dir" ekiyle). "Fikirleriniz çok değerlidir." şeklinde düşündüğümüzde, yüklem tekildir ve özne-yüklem uyumsuzluğu oluşmaz.
-
B) bizleri etkiledi: Cümle "Bu konudaki fikirleriniz bizleri etkiledi." şeklinde olur. Özne "fikirleriniz" (çoğul, cansız), yüklem "etkiledi" (tekil). Cansız çoğul özneye tekil yüklem geldiği için özne-yüklem uyumu doğrudur.
-
C) dinlenmeli: Cümle "Bu konudaki fikirleriniz dinlenmeli." şeklinde olur. Özne "fikirleriniz" (çoğul, cansız), yüklem "dinlenmeli" (tekil). Cansız çoğul özneye tekil yüklem geldiği için özne-yüklem uyumu doğrudur.
-
D) değişmişler: Cümle "Bu konudaki fikirleriniz değişmişler." şeklinde olur. Özne "fikirleriniz" (çoğul, cansız), yüklem "değişmişler" (çoğul). Türkçede cansız çoğul öznelerle yüklem çoğul olmaz, tekil olmak zorundadır. "Fikirleriniz değişmiş." doğru kullanımken, "değişmişler" ifadesi özne-yüklem uyumsuzluğu oluşturur.
Bu analiz sonucunda, "değişmişler" seçeneğinin cansız çoğul özne olan "fikirleriniz" ile kullanıldığında özne-yüklem uyumsuzluğu yarattığını görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
