9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğu vardır?
A) Yarışmaya katılan tüm öğrenciler, ödül aldı.
B) Bu kitapların her biri, ayrı ayrı incelendi.
C) Sınıftaki öğrencilerin çoğu, sınavdan yüksek not aldılar.
D) Hiç kimse, bu kadar zor bir kararı vermek istemiyordu.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, cümlelerdeki özne ve yüklem arasındaki uyumu inceleyeceğiz. Özne-yüklem uyumsuzluğu, öznenin tekil veya çoğul olmasına göre yüklemin de uygun şekilde tekil veya çoğul olmaması durumudur. Türkçede bu konuda bazı önemli kurallar vardır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
-
A) Yarışmaya katılan tüm öğrenciler, ödül aldı.
- Bu cümlede özne "Yarışmaya katılan tüm öğrenciler"dir. Özne, insanlardan oluşan çoğul bir varlıktır.
- Yüklem ise "ödül aldı" ifadesidir ve tekil bir çekime sahiptir.
- Türk Dil Kurumu'na (TDK) göre, özne insan ve çoğul olduğunda yüklem tekil de çoğul da olabilir. Yani "ödül aldı" veya "ödül aldılar" ifadelerinin her ikisi de dil bilgisi açısından doğrudur. Bu nedenle bu cümlede bir uyumsuzluk yoktur.
-
B) Bu kitapların her biri, ayrı ayrı incelendi.
- Bu cümlede özne "Bu kitapların her biri"dir. Özne, "her biri" ifadesiyle tekil bir anlam taşımaktadır.
- Yüklem ise "incelendi" ifadesidir ve tekil bir çekime sahiptir.
- "Her biri" gibi ifadeler her zaman tekil yüklemle kullanılır. Dolayısıyla özne ile yüklem arasında bir uyumsuzluk yoktur.
-
C) Sınıftaki öğrencilerin çoğu, sınavdan yüksek not aldılar.
- Bu cümlede özne "Sınıftaki öğrencilerin çoğu"dur. Özne, "çoğu" belgisiz zamiri ile kurulmuştur.
- Yüklem ise "aldılar" ifadesidir ve çoğul bir çekime sahiptir.
- Türkçede "çoğu", "birkaçı", "hepsi" gibi belgisiz zamirler özne olduğunda, genellikle yüklemin tekil olması beklenir. Bu tür zamirler, bir topluluğun bir kısmını veya tamamını ifade etse de dil bilgisi açısından tekil bir varlık gibi kabul edilir. Bu nedenle yüklemin "aldı" (tekil) olması gerekirdi. "Aldılar" (çoğul) kullanılması özne-yüklem uyumsuzluğuna yol açmıştır.
-
D) Hiç kimse, bu kadar zor bir kararı vermek istemiyordu.
- Bu cümlede özne "Hiç kimse"dir. Özne, "hiç kimse" belgisiz zamiri ile tekil bir anlam taşımaktadır.
- Yüklem ise "istemiyordu" ifadesidir ve tekil bir çekime sahiptir.
- "Hiç kimse", "herkes", "kimse" gibi belgisiz zamirler her zaman tekil yüklemle kullanılır. Dolayısıyla özne ile yüklem arasında bir uyumsuzluk yoktur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "Sınıftaki öğrencilerin çoğu, sınavdan yüksek not aldılar." cümlesinde özne olan "çoğu" belgisiz zamiri tekil kabul edildiği için yüklemin de tekil olması (aldı) gerekirdi. Yüklemin çoğul (aldılar) olması özne-yüklem uyumsuzluğuna neden olmuştur.
Cevap C seçeneğidir.
