Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öge eksikliği vardır?
A) Ahmet okula gitti ve ders çalıştı.
B) Kitabı okudum ve çok beğendim.
C) Bahçede oynadılar ve eve geldiler.
D) Annem yemek yaptı ve sofrayı kurdu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, birleşik cümlelerde sıkça karşılaşılan "öge eksikliği" konusunu inceleyeceğiz. Öge eksikliği, genellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, ortak kullanılması gereken bir ögenin (özne, nesne, tümleç vb.) cümlelerden birinde bulunmaması durumudur. Bu durum, anlatım bozukluğuna yol açar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ahmet okula gitti ve ders çalıştı.
- Bu cümleyi iki ayrı cümlecik olarak düşünebiliriz: "Ahmet okula gitti." ve "(Ahmet) ders çalıştı."
- Birinci cümlenin öznesi "Ahmet"tir.
- İkinci cümlenin yüklemi "çalıştı"dır. Çalışan kim? Yine "Ahmet". Yani "Ahmet" her iki cümlenin de ortak öznesidir ve ikinci cümlede gizli özne olarak bulunmaktadır.
- Bu cümlede herhangi bir öge eksikliği yoktur.
- B) Kitabı okudum ve çok beğendim.
- Bu cümleyi iki ayrı cümlecik olarak düşünelim: "Kitabı okudum." ve "(Ben) çok beğendim."
- Birinci cümlenin yüklemi "okudum" (Ben okudum), nesnesi "kitabı"dır.
- İkinci cümlenin yüklemi "beğendim" (Ben beğendim). Peki, neyi beğendim? "Kitabı" kelimesi, ikinci cümlenin de nesnesi olmalıdır. Ancak ikinci cümlede "kitabı" nesnesi açıkça belirtilmemiştir. Cümlenin doğru hali "Kitabı okudum ve (kitabı) çok beğendim." şeklinde olmalıdır.
- Burada "nesne eksikliği" vardır.
- C) Bahçede oynadılar ve eve geldiler.
- Bu cümleyi iki ayrı cümlecik olarak düşünelim: "(Onlar) Bahçede oynadılar." ve "(Onlar) eve geldiler."
- Her iki cümlenin de öznesi "onlar"dır (gizli özne).
- "Oynayanlar" da "gelenler" de aynı kişilerdir.
- Bu cümlede herhangi bir öge eksikliği yoktur.
- D) Annem yemek yaptı ve sofrayı kurdu.
- Bu cümleyi iki ayrı cümlecik olarak düşünelim: "Annem yemek yaptı." ve "(Annem) sofrayı kurdu."
- Birinci cümlenin öznesi "Annem"dir.
- İkinci cümlenin yüklemi "kurdu"dur. Kuran kim? Yine "Annem". Yani "Annem" her iki cümlenin de ortak öznesidir ve ikinci cümlede gizli özne olarak bulunmaktadır.
- Bu cümlede herhangi bir öge eksikliği yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Kitabı okudum ve çok beğendim." cümlesinde ikinci yargının nesnesi eksik olduğu için anlatım bozukluğu olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
