Aşağıdaki cümlelerden hangisinde hem amaç hem sonuç bir arada verilmiştir?
A) Spora gitmek için ayakkabılarını giydi.
B) Düzenli çalıştığı için başarılı oldu.
C) Yemek yemek için mutfağa gitti.
D) Arkadaşını görmek için parka gidiyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden hem bir amacın hem de bu amacın gerçekleşmesiyle ortaya çıkan bir sonucun aynı cümlede verildiği seçeneği bulmamız isteniyor. Bu tür cümleleri doğru anlamak için "amaç" ve "sonuç" kavramlarını iyi bilmeliyiz:
- Amacın (Hedefin) Anlamı: Bir eylemi yaparken neyi hedeflediğimiz, neyi gerçekleştirmek istediğimizdir. Genellikle "-mek için", "-mak üzere", "-e/a diye" gibi ifadelerle belirtilir. Amaç, henüz gerçekleşmemiş bir niyettir.
- Sonucun Anlamı: Bir eylem veya durumun ardından ortaya çıkan durum, netice veya etkidir. Sonuç, gerçekleşmiş veya gerçekleşmekte olan bir durumu ifade eder. Genellikle "-dığı için", "-den dolayı", "-mekten" gibi ifadelerle sebep-sonuç ilişkisi kurulur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Spora gitmek için ayakkabılarını giydi. Burada "spora gitmek" bir amaçtır. Ayakkabılarını giyme eyleminin hedefi spora gitmektir. Ancak bu cümlede, ayakkabılarını giymesinin sonucunda ne olduğu veya spora gidip gitmediği gibi bir sonuç ifadesi bulunmamaktadır. Sadece amaç ve bu amaca yönelik bir eylem vardır.
- B) Düzenli çalıştığı için başarılı oldu. Bu cümlede "düzenli çalıştığı" ifadesi, başarılı olmanın sebebini, yani amacına ulaşmak için gösterilen çabayı (düzenli çalışmayı) belirtir. Burada "için" kelimesi sebep-sonuç ilişkisi kurmuştur. Düzenli çalışmak, başarıya ulaşma amacı güden bir eylemdir. "Başarılı oldu" ise, düzenli çalışmanın doğrudan bir sonucudur. Yani, düzenli çalışma eylemi (amaç/sebep) başarı sonucunu doğurmuştur. Bu seçenekte hem bir amaç (düzenli çalışarak başarıya ulaşma niyeti) hem de bu amacın gerçekleşmesiyle ortaya çıkan bir sonuç (başarılı olmak) bir arada verilmiştir.
- C) Yemek yemek için mutfağa gitti. Burada "yemek yemek" bir amaçtır. Mutfağa gitme eyleminin hedefi yemek yemektir. Bu cümlede de mutfağa gitmesinin sonucunda ne olduğu veya yemek yiyip yemediği gibi bir sonuç ifadesi yoktur. Sadece amaç ve bu amaca yönelik bir eylem vardır.
- D) Arkadaşını görmek için parka gidiyor. Burada "arkadaşını görmek" bir amaçtır. Parka gitme eyleminin hedefi arkadaşını görmektir. Yine bu cümlede, parka gitmesinin sonucunda arkadaşını görüp görmediği veya başka bir sonuç ortaya çıkıp çıkmadığı belirtilmemiştir. Sadece amaç ve bu amaca yönelik bir eylem vardır.
Görüldüğü gibi, B seçeneğindeki cümlede "düzenli çalışmak" eylemi bir amaca (başarıya) yönelik yapılmış ve bu eylemin sonucunda "başarılı olmak" durumu gerçekleşmiştir. Bu nedenle hem amaç hem de sonuç bu cümlede bir aradadır.
Cevap B seçeneğidir.
