🎓 Sorumluluk Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notumuzda, "Sorumluluk Test 1" sınavında karşılaşabileceğiniz temel Türkçe dil bilgisi ve matematik konularını sade bir dille özetleyeceğiz. Amacımız, konuları hızlıca hatırlamanızı ve sınava daha confidently girmenizi sağlamak.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan, ancak fiil özelliklerini (kip ve şahıs eki alamama) tamamen kaybetmemiş sözcüklerdir. Cümlede yan yargı kurarlar.
- İsim-fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır. (Örn: Yüzmek çok keyifli. Onun gülüşü beni mutlu etti.)
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Bir ismi niteler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır. (Örn: Koşan çocuk düştü. Gelecek günler güzel olacak.)
- Zarf-fiiller (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede durum veya zaman zarfı görevi görür. (Örn: Koşarak geldi. Ders çalışırken uyuyakalmış.)
💡 İpucu: Bazı fiilimsiler, zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı haline gelebilir (dondurma, çakmak, ekmek). Bunlara "kalıcı ad" denir ve fiilimsi sayılmazlar.
📌 Cümle Türleri (Yapısına Göre)
Cümleler, içerdikleri yargı sayısı ve bu yargıların birbirine bağlanış biçimine göre farklı türlere ayrılır. "Yapısına göre cümleler" başlığı altında dört ana tür bulunur.
- Basit Cümle: Tek bir yargı (yüklem) içerir ve fiilimsi veya başka bir yan cümlecik bulundurmaz. (Örn: Hava bugün çok güzel.)
- Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve en az bir yan cümlecikten oluşur. Yan cümlecik genellikle fiilimsi, "ki" bağlacı veya "şart" ekiyle kurulur. (Örn: Kitabı okuyunca çok etkilendim. (Fiilimsiyle yan cümle) Bilirim ki o beni sever. ("ki" bağlacıyla yan cümle))
- Sıralı Cümle: En az iki bağımsız cümlenin virgül veya noktalı virgülle art arda sıralanmasıyla oluşur. (Örn: Ders çalıştım, sınava hazırlandım.)
- Bağlı Cümle: En az iki bağımsız cümlenin "ve, ama, fakat, çünkü, veya" gibi bağlaçlarla birbirine bağlanmasıyla oluşur. (Örn: Çok uğraştı ama başarılı olamadı.)
⚠️ Dikkat: Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa, o kadar yan cümlecik vardır. Bu bilgi, birleşik cümleleri tanımak için çok önemlidir.
📌 Temel Cebir: Denklem Çözme
Denklem çözme, bir veya daha fazla bilinmeyeni içeren matematiksel ifadelerde bilinmeyenin değerini bulma işlemidir. Temel denklemler genellikle doğrusal denklemlerdir.
- Doğrusal Denklem: Bilinmeyenin (genellikle $x$) en yüksek kuvvetinin 1 olduğu denklemlerdir. (Örn: $2x + 3 = 7$)
- Denklem Çözme Adımları:
- Bilinmeyenli terimleri denklemin bir tarafına, sabit sayıları diğer tarafına toplayın.
- Bir terimi denklemin bir tarafından diğer tarafına geçirirken işaretini değiştirin (toplama çıkarma, çarpma bölme olur).
- Bilinmeyeni yalnız bırakmak için gerekli işlemleri yapın.
- Örnek: $3x - 5 = 10$ denklemini çözelim.
- $-5$'i karşıya $+5$ olarak atarız: $3x = 10 + 5$
- $3x = 15$
- $x$'i yalnız bırakmak için her iki tarafı $3$'e böleriz: $x = \frac{15}{3}$
- $x = 5$
💡 İpucu: Denklem çözerken her adımda eşitliğin bozulmamasına dikkat edin. Bir tarafa yaptığınız işlemi diğer tarafa da yapmalısınız.
📌 Yüzdeler
Yüzdeler, bir bütünün 100 eşit parçaya bölünmesiyle oluşan birimlerdir. Genellikle bir oranın veya değişimin ifade edilmesinde kullanılır ve "%" sembolü ile gösterilir.
- Bir Sayının Yüzdesini Bulma: Bir $A$ sayısının %$P$'sini bulmak için $A$ sayısını $\frac{P}{100}$ ile çarparız. (Örn: $50$'nin %$20$'si $\rightarrow 50 \times \frac{20}{100} = 10$)
- Yüzde Artış/Azalış Hesaplama:
- Bir sayıyı %$P$ artırmak için sayıyı $(1 + \frac{P}{100})$ ile çarparız. (Örn: $100$'ü %$10$ artırma $\rightarrow 100 \times (1 + \frac{10}{100}) = 100 \times 1.10 = 110$)
- Bir sayıyı %$P$ azaltmak için sayıyı $(1 - \frac{P}{100})$ ile çarparız. (Örn: $100$'ü %$10$ azaltma $\rightarrow 100 \times (1 - \frac{10}{100}) = 100 \times 0.90 = 90$)
- Bir Sayının Başka Bir Sayının Yüzde Kaçı Olduğunu Bulma: $A$ sayısı $B$ sayısının yüzde kaçıdır? Bunu bulmak için $\frac{A}{B} \times 100$ formülünü kullanırız. (Örn: $20$, $80$'in yüzde kaçıdır? $\rightarrow \frac{20}{80} \times 100 = \frac{1}{4} \times 100 = 25$)
⚠️ Dikkat: "Yüzde kaçı" ile "yüzde kaç fazlası/eksiği" ifadeleri arasındaki farka çok dikkat edin. Örneğin, "$100$'ün %$20$'si" $20$ iken, "$100$'ün %$20$ fazlası" $120$'dir.
