🎓 Yenilenmiş Bloom Taksonomisi (Hatırlama, Anlama, Uygulama, Çözümleme, Değerlendirme, Yaratma) Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, "Yenilenmiş Bloom Taksonomisi Test 1" sınavında karşılaşabileceğiniz temel Türkçe, Matematik ve Fen Bilimleri konularını özetlemektedir. Amacımız, bilgileri hatırlamanıza, anlamanıza, uygulamanıza, çözümlemenize, değerlendirmenize ve hatta yeni fikirler üretmenize yardımcı olmaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, ancak fiilin tüm özelliklerini taşımayan kelimelerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde bulunurlar.
- Fiilimsiler, kip ve kişi eki almazlar.
- Üç çeşidi vardır: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil ve Zarf-Fiil.
💡 İpucu: Fiilimsiler, cümlede yargı bildirmezler, sadece bir iş, oluş veya durumu adlandırır, niteler veya zaman/durum açısından belirtirler.
İsim-Fiil (Mastar)
Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yaparlar.
- Ekler: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek)
- Örnek: "Kitap okumayı çok severim." (okuma: isim-fiil)
- Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıttı." (gülüş: isim-fiil)
- Örnek: "Buraya gelmekle iyi ettin." (gelmek: isim-fiil)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı olabilir. Bu durumda fiilimsi özelliklerini kaybederler (örn: dondurma, çakmak, sarma).
Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi görev yaparlar ve genellikle kendilerinden sonra gelen bir ismi nitelerler.
- Ekler: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük / -tık, -tik, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş)
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koşan: sıfat-fiil)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (gelecek: sıfat-fiil)
- Örnek: "Kırılmış camları topladık." (kırılmış: sıfat-fiil)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşmış sıfat-fiil olur (örn: "Koşanlar yoruldu." - "koşan insanlar" yerine).
Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)
Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-maz, -a...-a, -casına" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi görev yaparak fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden tamamlarlar.
- Ekler: -ken, -alı (-eli), -maden (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -ünce), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-dikçe, -dukça, -dükçe), -r...-maz (-mez), -a...-a (-e...-e), -casına (-cesine), -maksızın (-meksizin), -dığında (-diğinde)
- Örnek: "Gülerek içeri girdi." (gülerek: zarf-fiil, durum bildiriyor)
- Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmış." (çalışırken: zarf-fiil, zaman bildiriyor)
- Örnek: "Eve gelir gelmez uyudu." (gelir gelmez: zarf-fiil, zaman bildiriyor)
⚠️ Dikkat: Zarf-fiiller, cümleye genellikle "nasıl?" (durum) veya "ne zaman?" (zaman) sorularına cevap veren bir anlam katar.
📌 Temel Denklem Çözme
Denklem çözme, içinde bilinmeyen (genellikle $x, y$ gibi harflerle gösterilen) bulunan bir eşitliği sağlayan bilinmeyenin değerini bulma işlemidir.
- Eşitliğin her iki tarafına aynı sayı eklenip çıkarılabilir.
- Eşitliğin her iki tarafı sıfırdan farklı aynı sayı ile çarpılıp bölünebilir.
💡 İpucu: Amacımız, bilinmeyeni (örneğin $x$) eşitliğin bir tarafında yalnız bırakmaktır.
Bir Bilinmeyenli Denklemler
Genellikle $ax + b = c$ veya benzeri formda olan denklemlerdir. Bilinmeyen terimi bir tarafa, sabit terimleri diğer tarafa toplayarak çözülürler.
- Örnek 1: $x + 5 = 12$
- Her iki taraftan 5 çıkarırız: $x + 5 - 5 = 12 - 5$
- Sonuç: $x = 7$
- Örnek 2: $3x - 4 = 11$
- Her iki tarafa 4 ekleriz: $3x - 4 + 4 = 11 + 4 \implies 3x = 15$
- Her iki tarafı 3'e böleriz: $\frac{3x}{3} = \frac{15}{3}$
- Sonuç: $x = 5$
- Örnek 3: $2x + 7 = x - 3$
- $x$'i sol tarafa, 7'yi sağ tarafa alırız: $2x - x = -3 - 7$
- Sonuç: $x = -10$
⚠️ Dikkat: Bir terimi eşitliğin bir tarafından diğer tarafına geçirirken işaretini değiştirmeyi unutmayın (toplama çıkarma olur, çıkarma toplama olur).
📌 Madde ve Özellikleri
Madde, evrende yer kaplayan ve kütlesi olan her şeydir. Maddenin farklı fiziksel ve kimyasal özellikleri vardır.
- Kütle ve hacim, maddenin ortak özellikleridir.
- Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç temel fiziksel halde bulunurlar.
💡 İpucu: Çevremizdeki her şey (hava, su, masa, sen) maddedir!
Maddenin Halleri
Maddeler, taneciklerinin düzenli veya düzensiz istiflenmesine ve hareketliliğine göre farklı hallerde bulunurlar.
- Katı Hal: Tanecikler düzenli ve sıkı istiflenmiştir, sadece titreşim hareketi yaparlar. Belirli bir şekli ve hacmi vardır (örn: buz, taş).
- Sıvı Hal: Tanecikler daha düzensizdir, birbirleri üzerinde kayarak hareket ederler. Belirli bir şekli yoktur, bulundukları kabın şeklini alırlar, ancak belirli bir hacmi vardır (örn: su, zeytinyağı).
- Gaz Hal: Tanecikler birbirinden çok uzaktır ve tamamen düzensiz, rastgele hareket ederler. Belirli bir şekli ve hacmi yoktur, bulundukları kabı tamamen doldururlar (örn: hava, buhar).
⚠️ Dikkat: Hal değişimi (erime, donma, buharlaşma, yoğuşma) maddenin kimyasal yapısını değiştirmez, sadece fiziksel halini değiştirir.
Yoğunluk (Özkütle)
Yoğunluk, birim hacimdeki madde miktarıdır ve maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Farklı maddelerin yoğunlukları genellikle farklıdır.
- Formülü: Yoğunluk = Kütle / Hacim veya $d = \frac{m}{V}$
- Birimleri: Genellikle $g/cm^3$ veya $kg/m^3$ olarak ifade edilir.
- Örnek: Aynı hacimdeki demir, pamuktan daha ağırdır çünkü demirin yoğunluğu daha fazladır.
💡 İpucu: Bir maddenin yoğunluğu ne kadar büyükse, o madde aynı hacimde o kadar ağır olur.
