Ünsüz benzeşmesi (Sertleşmesi) Test 1

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralı uygulanmıştır?

A) kitapçı
B) ağaçtan
C) okulda
D) evde

Sevgili öğrenciler,

Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralını doğru bir şekilde uygulayan kelimeyi bulmak için öncelikle bu kuralı hatırlayalım:

• Türkçede f, s, t, k, ç, ş, h, p (akılda kalması için "FıSTıKÇı ŞaHaP" olarak kodlayabiliriz) harfleri sert ünsüzlerdir.
• Bir kelime sert ünsüzle biterse ve bu kelimeye c, d, g ile başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki yumuşak ünsüz sertleşerek ç, t, k'ye dönüşür.
• Yani: c harfi ç'ye, d harfi t'ye, g harfi ise k'ye dönüşür.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) kitapçı:

  Kelimenin kökü "kitap"tır. "kitap" kelimesi p (sert ünsüz) ile bitmektedir. Bu kelimeye "-cı" eki gelmiştir. Ekin başındaki c (yumuşak ünsüz) harfi, kendinden önceki sert ünsüzün etkisiyle sertleşerek ç harfine dönüşmüştür. Bu durumda "kitap + cı" yerine "kitapçı" olmuştur. Burada da ünsüz benzeşmesi kuralı uygulanmıştır.

• B) ağaçtan:

  Kelimenin kökü "ağaç"tır. "ağaç" kelimesi ç (sert ünsüz) ile bitmektedir. Bu kelimeye "-dan" eki gelmiştir. Ekin başındaki d (yumuşak ünsüz) harfi, kendinden önceki sert ünsüzün etkisiyle sertleşerek t harfine dönüşmüştür. Bu durumda "ağaç + dan" yerine "ağaçtan" olmuştur. Burada ünsüz benzeşmesi kuralı açıkça uygulanmıştır.

• C) okulda:

  Kelimenin kökü "okul"dur. "okul" kelimesi l (yumuşak ünsüz) ile bitmektedir. Bu kelimeye "-da" eki gelmiştir. Kelime yumuşak ünsüzle bittiği için ekin başındaki d harfi sertleşmeye uğramamıştır. Bu kelimede ünsüz benzeşmesi kuralı uygulanmamıştır.

• D) evde:

  Kelimenin kökü "ev"dir. "ev" kelimesi v (yumuşak ünsüz) ile bitmektedir. Bu kelimeye "-de" eki gelmiştir. Kelime yumuşak ünsüzle bittiği için ekin başındaki d harfi sertleşmeye uğramamıştır. Bu kelimede ünsüz benzeşmesi kuralı uygulanmamıştır.

Gördüğümüz gibi hem A hem de B seçeneklerinde ünsüz benzeşmesi kuralı uygulanmıştır. Ancak soruda tek bir doğru cevap beklendiği ve B seçeneği doğru cevap olarak belirtildiği için, B seçeneği üzerinde durarak açıklamamızı tamamlıyoruz.

Cevap B seçeneğidir.