Kişilik Test 1

🎓 Kişilik Test 1 - Ders Notu

Bu test, Türkçe dilbilgisinin temel taşlarından bazılarını kapsar. Özellikle fiilimsiler, cümle türleri ve noktalama işaretleri gibi konulara odaklanarak, öğrencilerin dil bilgisi altyapısını ölçmeyi hedefler.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini yitirip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Cümlede yüklem olamazlar.

• İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
  • Örnek: "Onun gitmesi beni üzdü."
  • Örnek: "Bu dondurma çok lezzetliydi." (Kalıcı isim olmuş, fiilimsi değil.)
• Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi isimden önce gelir veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır.
  • Örnek: "Koşan çocuk düştü."
  • Örnek: "Gelecek günler güzel olacak."
  • Örnek: "Yaralananlar hastaneye kaldırıldı." (Adlaşmış sıfat-fiil)
• Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ip, -erek, -meden, -ince, -ken, -alı, -dıkça, -r...mez, -esiye, -e...e" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi yüklemi zaman veya durum yönünden belirtir.
  • Örnek: "Gülerek konuştu." (Nasıl konuştu?)
  • Örnek: "Ders bitince dışarı çıktı." (Ne zaman çıktı?)

⚠️ Dikkat: Fiilimsilerle kip eklerini karıştırmayın. Fiilimsiler yüklem olmazken, kip eki almış fiiller yüklem olur ve çekimli fiil sayılır.

💡 İpucu: Bazı fiilimsiler zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı haline gelebilir. Bu durumda fiilimsi özelliğini kaybeder ve kalıcı isim olur. (Örnek: Çakmak, dolma, dondurma)

📌 Cümle Türleri

Cümleler farklı özelliklerine göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırmalar, cümlenin yapısını ve anlamını anlamak için önemlidir.

• Anlamına Göre Cümleler:
  • Olumlu Cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya yargının var olduğunu bildiren cümlelerdir. (Örnek: "Hava bugün çok güzel.")
  • Olumsuz Cümle: Eylemin gerçekleşmediğini veya yargının olmadığını bildiren cümlelerdir. "-me, -ma, yok, değil" gibi ek ve kelimelerle yapılır. (Örnek: "Hava bugün güzel değil.")
  • Soru Cümlesi: Bir bilgi öğrenmek amacıyla kurulan cümlelerdir. (Örnek: "Yarın gelecek misin?")
  • Ünlem Cümlesi: Şaşkınlık, sevinç, korku gibi duyguları veya seslenmeleri ifade eden cümlelerdir. (Örnek: "Eyvah, anahtarımı unuttum!")
• Yüklemin Türüne Göre Cümleler:
  • Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. (Örnek: "Kitabı okudum.")
  • İsim Cümlesi: Yüklemi isim veya isim soylu bir sözcük olan cümlelerdir. (Örnek: "Bu ev çok güzeldi.")
• Yüklemin Yerine Göre Cümleler:
  • Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda bulunan cümlelerdir. (Örnek: "Ali okula gitti.")
  • Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan (başta veya ortada) cümlelerdir. (Örnek: "Gitti Ali okula.")
  • Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun tamamlamasına bırakılmış cümlelerdir. Sonuna üç nokta (...) konur. (Örnek: "Kapıda uzun boylu, esmer bir adam...")
• Yapısına Göre Cümleler:
  • Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren, içinde fiilimsi veya başka bir yargı bulunmayan cümlelerdir. (Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor.")
  • Birleşik Cümle: Birden fazla yargı bildiren cümlelerdir. Genellikle bir temel cümle ve ona bağlı yan cümleciklerden oluşur.
    • Girişik Birleşik Cümle: Yan cümlesi fiilimsi olan cümlelerdir. (Örnek: "Gelen misafirleri içeri aldık.")
    • Şartlı Birleşik Cümle: Yan cümlesi şart kipi (-se, -sa) ile kurulan cümlelerdir. (Örnek: "Erken gelirsen sinemaya gideriz.")
    • Ki'li Birleşik Cümle: Yan cümlesi "ki" bağlacı ile temel cümleye bağlanan cümlelerdir. (Örnek: "Biliyorum ki sen de geleceksin.")
    • İç İçe Birleşik Cümle: Başka bir cümlenin bir ögesi olarak kullanılan cümlelerdir. (Örnek: "Annem 'Yemeğini bitir!' dedi.")
  • Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül veya noktalı virgülle birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örnek: "Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı.")
  • Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin "ve, veya, ama, fakat, ancak, lakin, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örnek: "Ders çalıştım ama sınavım kötü geçti.")

💡 İpucu: Yapısına göre cümleleri ayırt ederken, öncelikle yüklem sayısına ve fiilimsi olup olmadığına dikkat edin.

📌 Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazıda okumayı ve anlamayı kolaylaştıran, duygu ve düşünceleri daha net ifade etmemizi sağlayan sembollerdir.

• Nokta (.) :
  • Cümle sonuna konur. (Örnek: "Ders bitti.")
  • Bazı kısaltmaların sonuna konur. (Örnek: "Dr. Ahmet Bey")
  • Sıra sayılarını belirtmek için kullanılır. (Örnek: "2. sınıf")
• Virgül (,) :
  • Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırır. (Örnek: "Pazardan elma, armut, muz aldım.")
  • Sıralı cümleleri ayırır. (Örnek: "Geldi, gördü, yendi.")
  • Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtir. (Örnek: "Ayşe, her zamanki gibi erkenden kalkıp kahvaltısını hazırladı.")
  • Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: "O adam, eski komşumuz, çok iyi bir insandı.")
  • Hitaplardan sonra konur. (Örnek: "Sevgili Arkadaşım,")
• Noktalı Virgül (;) :
  • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: "At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.")
  • Tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır. (Örnek: "Erkek çocuklara Ali, Can, Efe; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.")
• İki Nokta (:) :
  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna konur. (Örnek: "Milli Edebiyat Dönemi'nin önemli temsilcileri şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp.")
  • Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlelerin sonuna konur. (Örnek: "Kendimi tanıtmama izin verin: Ben bir öğretmenim.")
  • Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır. (Örnek: "Öğretmen: Çocuklar, dersimize başlayalım.")
• Üç Nokta (...) :
  • Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur. (Örnek: "Karşımızda yemyeşil bir ova...")
  • Alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için kullanılır. (Örnek: "Güneş batarken... kuşlar yuvalarına dönüyordu.")
  • Kaba sayıldığı için veya başka bir nedenden dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur. (Örnek: "Arabaşı yemeğini çok severim.")
• Soru İşareti (?) :
  • Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. (Örnek: "Bu kitabı okudun mu?")
  • Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır. (Örnek: "Yunus Emre (1240? - 1320)")
• Ünlem İşareti (!) :
  • Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna konur. (Örnek: "Eyvah, geç kaldım!")
  • Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur. (Örnek: "Dur yolcu!")
  • Alay, küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır. (Örnek: "Çok akıllı (!) bir öğrenciydi.")
• Tırnak İşaretleri (" ") :
  • Doğrudan alıntıları belirtmek için kullanılır. (Örnek: Atatürk "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.)
  • Cümle içinde özellikle belirtilmek istenen sözleri göstermek için kullanılır. (Örnek: "Bu konuda 'birlik' olmak çok önemli.")
  • Eser adları ve bölüm başlıkları tırnak içine alınabilir. (Örnek: "Yahya Kemal'in 'Sessiz Gemi' şiirini okudum.")
• Kesme İşareti (') :
  • Özel adlara gelen çekim eklerini ayırır. (Örnek: "Ankara'ya gittik.")
  • Kişi adlarından sonra gelen unvanlara gelen ekleri ayırmaz. (Örnek: "Mustafa Kemal Paşa'nın")
  • Kısaltmalara gelen ekleri ayırır. (Örnek: "TBMM'nin kararı")
  • Sayılarla getirilen ekleri ayırır. (Örnek: "1923'te kuruldu.")

⚠️ Dikkat: "De" bağlacı ile "da" hal eki, "ki" bağlacı ile "ki" ilgi eki ve "ki" sıfat yapan ek arasındaki farklara ve ayrı/bitişik yazım kurallarına özellikle dikkat edin. Bu konunun detayları için ayrı bir çalışma yapmanız faydalı olacaktır.

📝 Ek Bilgi: Noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, yazılı anlatımda hem anlam karışıklığını önler hem de metnin akıcılığını artırır.