"Bu akşam misafirler geliyor." cümlesindeki fiilde hangi kip kayması vardır?
A) Gelecek zaman → Şimdiki zaman
B) Geniş zaman → Geçmiş zaman
C) Şimdiki zaman → Gelecek zaman
D) Geçmiş zaman → Geniş zaman
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlenin fiilinde yaşanan kip kaymasını (zaman kaymasını) bulmamız isteniyor. Adım adım inceleyelim:
- Öncelikle verilen cümleyi dikkatlice okuyalım: "Bu akşam misafirler geliyor."
- Cümledeki fiil "geliyor" kelimesidir. Bu fiil, "-iyor" eki almıştır. Türkçede "-iyor" eki, fiile şimdiki zaman anlamı katar. Yani, fiil yapısal olarak şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir.
- Şimdi cümlenin bütününe ve özellikle zaman belirten ifadeye bakalım: "Bu akşam" ifadesi, eylemin bu gecede, yani henüz gerçekleşmemiş, gelecekteki bir zamanda olacağını belirtir.
- Burada bir çelişki görüyoruz: Eylem gelecekte gerçekleşecek olmasına rağmen (bu akşam), fiil şimdiki zaman kipiyle (geliyor) çekimlenmiştir. İşte bu duruma kip kayması denir.
- Kip kayması, bir fiilin aslında anlatmak istediği zamanın (niyet edilen zamanın) farklı bir kip veya zaman ekiyle ifade edilmesidir. Bu cümlede, eylemin gerçekleşeceği zaman gelecek zaman (bu akşam) iken, fiil şimdiki zaman kipiyle kullanılmıştır.
- Dolayısıyla, burada bir gelecek zaman anlamının, şimdiki zaman kipiyle ifade edilmesi söz konusudur. Yani, "Gelecek zaman → Şimdiki zaman" yönünde bir kayma vardır.
- Şimdi seçeneklerimizi inceleyelim:
- A) Gelecek zaman → Şimdiki zaman: Bu, bizim tespitimizle tamamen örtüşmektedir. Eylem gelecekte olmasına rağmen şimdiki zaman kipiyle anlatılmıştır.
- B) Geniş zaman → Geçmiş zaman: Cümlemizdeki durumla ilgisi yoktur.
- C) Şimdiki zaman → Gelecek zaman: Bu, tam tersi bir durumu ifade ederdi. Yani şimdiki zaman anlamı taşıyan bir eylemin gelecek zaman kipiyle anlatılması.
- D) Geçmiş zaman → Geniş zaman: Cümlemizdeki durumla ilgisi yoktur.
Bu analizler sonucunda doğru seçeneğin A olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
