? Kısaltmalara gelen ekler nasıl yazılır Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, kısaltmalara getirilen eklerin doğru yazımı konusundaki temel kuralları ve sıkça karşılaşılan durumları özetlemektedir. Testteki soruları çözerken bu bilgilere başvurarak doğru yanıtlara ulaşabilirsin.
? Kısaltmalara Ek Getirmenin Genel Kuralı
Kısaltmalara ek getirilirken, kısaltmanın okunuşu esas alınır. Ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna veya kısaltmanın kelime gibi okunuşuna göre ses uyumlarına uygun olarak gelir.
- Ekler, kısaltmanın son harfinin ses değerine göre belirlenir.
- Kısaltma bir kelime gibi okunuyorsa, ek o kelimenin okunuşuna göre gelir.
- Kesme işareti (') ile ayrılırlar.
? İpucu: Kısaltmalara ek getirirken en büyük hata, kısaltmanın açılımına göre ek getirmektir. Unutma, önemli olan kısaltmanın kendisinin okunuşudur!
? Harf Harf Okunan Kısaltmalara Gelen Ekler
Bazı kısaltmalar (özellikle büyük harflerle yapılanlar), her harfi ayrı ayrı okunarak telaffuz edilir. Bu tür kısaltmalara ek getirilirken, kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır.
- Son harfin okunuşu, ekin ses uyumunu belirler.
- Ekler kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnekler:
- TRT'ye (te-re-te-ye değil, "te-re-te"nin sonu "e" olduğu için "-ye")
- TDK'nin (te-de-ke-nin değil, "te-de-ke"nin sonu "e" olduğu için "-nin")
- PTT'den (pe-te-te-den değil, "pe-te-te"nin sonu "e" olduğu için "-den")
- THY'den (te-he-ye-den değil, "te-he-ye"nin sonu "e" olduğu için "-den")
- BM'ye (be-me-ye değil, "be-me"nin sonu "e" olduğu için "-ye")
⚠️ Dikkat: Türkçede "K" harfinin okunuşu "ka" değil, "ke"dir. Bu yüzden "TDK'nın" değil, "TDK'nin" şeklinde yazılır. Bu kurala özellikle dikkat et!
? Kelime Gibi Okunan Kısaltmalara Gelen Ekler
Bazı kısaltmalar, harf harf değil, bir kelime gibi okunur. Bu tür kısaltmalara ek getirilirken, kısaltmanın okunuşu esas alınır ve ekler bu okunuşa göre ses uyumlarına uygun olarak gelir.
- Kısaltmanın son hecesinin okunuşu, ekin ses uyumunu belirler.
- Ekler kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnekler:
- TÜBİTAK'ın (TÜBİTAK kelimesinin sonu "k" ile bittiği için "-ın")
- ASELSAN'da (ASELSAN kelimesinin sonu "n" ile bittiği için "-da")
- BOTAŞ'tan (BOTAŞ kelimesinin sonu "ş" ile bittiği için "-tan" - fıstıkçı şahap kuralı)
- NATO'ya (NATO kelimesinin sonu "o" ile bittiği için "-ya")
? İpucu: Bu kısaltmaları telaffuz ederken zorlanıyorsan, sanki yeni bir kelimeymiş gibi oku ve sonra eki ekle. Örneğin, "BOTAŞ"ı "Botaş" diye oku, sonra "-tan" ekini getir.
? Noktalı Kısaltmalara ve Ölçü Birimlerine Gelen Ekler
Bazı kısaltmaların sonunda nokta bulunur (örn: Dr., Mah., Cad.). Ölçü birimleri ise genellikle noktasız yazılır (örn: kg, cm, m).
- **Noktalı kısaltmalara** ek getirilirken kesme işareti kullanılmaz. Nokta zaten ayrımı sağlar.
- Örnekler: Alm.dan (Almancadan), İng.yi (İngilizceyi), Mah.de (Mahallede)
- **Ölçü birimlerine** ek getirilirken kesme işareti kullanılmaz.
- Örnekler: kg'dan değil, kg'a (kilograma), cm'ye (santimetreye), m'nin (metrenin)
⚠️ Dikkat: Bu kural, özellikle ölçü birimleri için sıkça karıştırılır. "kg'dan" değil, "kg'a" yazımı doğrudur. Çünkü ölçü birimlerinde kesme işareti kullanılmaz.
? Kesme İşareti (') Kullanımı
Kesme işareti, kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için temel bir araçtır. Ancak bazı özel durumlarda kullanılmaz.
- Genellikle büyük harflerle yapılan ve harf harf okunan kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır (TDK'nin, PTT'ye).
- Kelime gibi okunan kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır (TÜBİTAK'ın, ASELSAN'da).
- Sonunda nokta bulunan kısaltmalara (Dr., Mah.) ve ölçü birimlerine (kg, cm) gelen eklerde **kullanılmaz**.
? **Özetle:** Kısaltmalara ek getirirken, kısaltmanın nasıl okunduğunu düşün, son harfinin veya kelimenin sesine göre eki belirle ve doğru yerde kesme işareti kullanmayı unutma!
