1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam kayması vardır?
A) Yarın sinemaya gidiyoruz.
B) Dün akşam kitap okuyordum.
C) Her sabah kahvaltı yaparım.
D) Geçen hafta tiyatroya gitmiştik.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin zaman ve anlam uyumuyla ilgili önemli bir konuyu, yani "anlam kayması"nı inceleyeceğiz. Anlam kayması, bir fiilin çekimlendiği zaman kipinin, cümlede ifade edilen asıl zaman veya anlama uymaması durumudur. Genellikle şimdiki zaman kipinin gelecek zaman anlamında kullanılmasıyla karşımıza çıkar.
- A) Yarın sinemaya gidiyoruz.
- Bu cümlede "gidiyoruz" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Ancak "yarın" kelimesi eylemin gelecekte gerçekleşeceğini belirtir. Şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanılmıştır. İşte bu durum, bir anlam kayması örneğidir. Eylemin yarın gerçekleşeceği kesinleştiği için şimdiki zaman kipi gelecek zaman yerine kullanılmıştır.
- B) Dün akşam kitap okuyordum.
- "Okuyordum" fiili, geçmişte belirli bir süre devam eden bir eylemi anlatan şimdiki zamanın hikayesi (geçmiş zamanın devamlılığı) kipiyle çekimlenmiştir. "Dün akşam" ifadesi de geçmiş bir zamanı belirtir. Burada fiilin kipi ile zaman zarfı arasında bir uyumsuzluk yoktur, yani anlam kayması yoktur.
- C) Her sabah kahvaltı yaparım.
- "Yaparım" fiili, geniş zaman kipiyle çekimlenmiştir. Geniş zaman, genellikle her zaman yapılan, alışkanlık haline gelmiş eylemleri ifade eder. "Her sabah" ifadesi de bu alışkanlığı pekiştirir. Fiilin kipi ile zaman zarfı arasında bir uyumsuzluk yoktur, yani anlam kayması yoktur.
- D) Geçen hafta tiyatroya gitmiştik.
- "Gitmiştik" fiili, geçmişte gerçekleşmiş bir eylemden daha önce gerçekleşen başka bir eylemi anlatan miş'li geçmiş zamanın hikayesi (geçmiş zamanın geçmişi) kipiyle çekimlenmiştir. "Geçen hafta" ifadesi de geçmiş bir zamanı belirtir. Burada fiilin kipi ile zaman zarfı arasında bir uyumsuzluk yoktur, yani anlam kayması yoktur.
Bu açıklamalar ışığında, şimdiki zaman kipinin gelecek zaman anlamında kullanıldığı A seçeneğinde anlam kayması olduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
