Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyan etmesine yol açan temel sebep aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı Devleti'nin Mısır'da uyguladığı dini baskılar
B) II. Mahmut'un Mehmet Ali Paşa'ya verdiği sözleri tutmaması
C) Navarin'de Osmanlı donanmasının yakılması sonrası vaat edilen Suriye valiliğinin verilmemesi
D) Mehmet Ali Paşa'nın halifelik makamını ele geçirmek istemesi
E) Rusya'nın kışkırtmaları sonucu bölgedeki gücünü artırma isteği
Sevgili öğrenciler, tarih sorularını çözerken olayların neden-sonuç ilişkilerini ve kronolojik sırasını iyi anlamak çok önemlidir. Şimdi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanının temel sebebini adım adım inceleyelim:
- Kavalalı Mehmet Ali Paşa Kimdir? Mehmet Ali Paşa, Osmanlı Devleti'nin Mısır Valisiydi. Ancak zamanla Mısır'da kendi gücünü artırmış, modern bir ordu ve donanma kurmuş, adeta yarı bağımsız bir devlet gibi hareket etmeye başlamıştı.
- İsyanın Arka Planı: Mora İsyanı ve Osmanlı Devleti'nin Yardımı İsteği: 1820'li yıllarda Yunanistan'da (Mora'da) Osmanlı Devleti'ne karşı büyük bir isyan çıktı. Osmanlı ordusu bu isyanı bastırmakta zorlanınca, Sultan II. Mahmut, güçlü ordusu ve donanması olan Mehmet Ali Paşa'dan yardım istedi.
- Mehmet Ali Paşa'nın Şartları ve Vaatler: Mehmet Ali Paşa, Mora İsyanı'nı bastırma karşılığında Osmanlı Devleti'nden Girit ve Suriye valiliklerinin kendisine verilmesini talep etti. Sultan II. Mahmut da bu vaatleri kabul etti.
- Navarin Olayı ve Donanmanın Yakılması: Mehmet Ali Paşa'nın oğlu İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusu, Mora'da isyanı bastırmakta başarılı oldu. Ancak 1827'de İngiliz, Fransız ve Rus donanmaları, Navarin'de Osmanlı ve Mısır donanmalarını yaktı. Bu olay, Osmanlı Devleti'nin ve Mehmet Ali Paşa'nın deniz gücüne büyük bir darbe vurdu.
- Vaatlerin Yerine Getirilmemesi: Navarin'de donanması yanan ve Mora'yı kaybeden Mehmet Ali Paşa, Osmanlı Devleti'nden vaat edilen Suriye valiliğini talep etti. Osmanlı Devleti, Mehmet Ali Paşa'nın gücünün daha da artmasından çekindiği için Suriye valiliğini vermekten kaçındı. Sadece Girit valiliği verildi.
- İsyanın Temel Sebebi: Mehmet Ali Paşa, bu durumu kendisine verilen sözlerin tutulmaması ve bir haksızlık olarak gördü. Kendi gücünü ve prestijini korumak, ayrıca vaat edilen toprakları ele geçirmek amacıyla 1831 yılında Suriye'ye saldırdı ve Osmanlı Devleti'ne karşı isyan başlattı.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Osmanlı Devleti'nin Mısır'da uyguladığı dini baskılar: Mehmet Ali Paşa'nın isyanının temelinde dini baskılar değil, siyasi ve toprak talepleri vardı. Bu seçenek doğru değildir.
- B) II. Mahmut'un Mehmet Ali Paşa'ya verdiği sözleri tutmaması: Bu seçenek genel olarak doğrudur ancak hangi sözlerin tutulmadığı belirtilmemiştir. C seçeneği bu sözlerin ne olduğunu daha spesifik olarak açıklar.
- C) Navarin'de Osmanlı donanmasının yakılması sonrası vaat edilen Suriye valiliğinin verilmemesi: Bu seçenek, isyanın temel ve en doğrudan sebebini açıkça belirtmektedir. Mehmet Ali Paşa, Mora İsyanı'ndaki yardımları karşılığında Suriye'yi bekliyordu ve bu vaadin yerine getirilmemesi isyanın fitilini ateşledi.
- D) Mehmet Ali Paşa'nın halifelik makamını ele geçirmek istemesi: Mehmet Ali Paşa'nın amacı daha çok Mısır'da kendi hanedanlığını kurmak ve bölgesel gücünü artırmaktı, halifelik makamını ele geçirmek gibi bir hedefi yoktu. Bu seçenek doğru değildir.
- E) Rusya'nın kışkırtmaları sonucu bölgedeki gücünü artırma isteği: Mehmet Ali Paşa'nın isyanı, dış kışkırtmalardan ziyade kendi hırsları ve Osmanlı Devleti ile yaşadığı anlaşmazlıklar sonucunda ortaya çıkmıştır. Rusya'nın bu olayda doğrudan kışkırtıcı bir rolü yoktur. Bu seçenek doğru değildir.
Bu açıklamalar ışığında, isyanın temel sebebinin, Mora İsyanı'ndaki yardımları karşılığında vaat edilen Suriye valiliğinin Osmanlı Devleti tarafından verilmemesi olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
