Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?
A) Babaanne ziyaretine gittik.
B) Ateşkes ilan edildi.
C) Gece yarısı uyandım.
D) Akşam üstü yağmur yağdı.
E) Bilir kişi rapor verdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, birleşik kelimelerin doğru yazımıyla ilgili bilgimizi sınayacağız. Türkçede bazı birleşik kelimeler bitişik, bazıları ise ayrı yazılır. Bu ayrımı yaparken genellikle kelimelerin anlamlarını koruyup korumadığına veya yeni bir anlam kazanıp kazanmadığına dikkat ederiz. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Babaanne ziyaretine gittik.
- Babaanne: "baba" ve "anne" kelimelerinin birleşmesiyle oluşur. Akrabalık bildiren bu tür birleşik kelimeler (anneanne, babaanne gibi) Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre bitişik yazılır. Bu cümlede yazım doğrudur.
- B) Ateşkes ilan edildi.
- Ateşkes: "ateş" ve "kesmek" kelimelerinin birleşimiyle oluşur. Bu birleşik kelime, "savaşın durdurulması" gibi yeni bir anlam kazandığı ve kelimelerden en az biri (burada "kesmek" fiili) anlamını yitirdiği için bitişik yazılır. Bu cümlede yazım doğrudur.
- C) Gece yarısı uyandım.
- Gece yarısı: "gece" ve "yarı" kelimelerinin birleşimiyle oluşur. "Yarı" kelimesiyle kurulan ve iki kelimenin de kendi anlamını koruduğu bu tür birleşik kelimeler ayrı yazılır. Bu cümlede yazım doğrudur.
- D) Akşam üstü yağmur yağdı.
- Akşam üstü: "alt, üst, üzeri" kelimeleriyle kurulan birleşik kelimelerde, eğer bu kelimeler somut bir yer bildirmiyorsa (yani zaman veya soyut bir durumu ifade ediyorsa) bitişik yazılır. "Akşamüstü" bir zaman dilimini ifade ettiği için bitişik yazılmalıdır. Doğru yazımı "akşamüstü" şeklindedir. Bu cümlede "Akşam üstü" şeklinde ayrı yazıldığı için bir yazım yanlışı vardır.
- E) Bilir kişi rapor verdi.
- Bilir kişi: Bu birleşik kelime, bir konuda uzman olan kişiyi ifade eder. "Bilir" ve "kişi" kelimeleri kendi anlamlarını büyük ölçüde koruduğu için ayrı yazılır. Bu cümlede yazım doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, birleşik kelimenin yazımında yanlışlık yapılan seçenek D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
