'Dün akşam, arkadaşlarımla sinemaya gittik.' cümlesinde 'belirtili nesne' hangisidir?
A) Dün akşam
B) arkadaşlarımla
C) sinemaya
D) gittik
E) Bu cümlede belirtili nesne yoktur.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle Türkçe dilbilgisinin önemli konularından biri olan "belirtili nesne" kavramını inceleyeceğiz. Bir cümlenin ögelerini doğru bir şekilde bulmak, hem cümlenin anlamını kavramak hem de dilimizi doğru kullanmak için çok önemlidir.
Öncelikle, "nesne" nedir ve "belirtili nesne" nasıl bulunur, ona bakalım:
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlığı veya kavramı karşılayan ögedir. Nesneler, "belirtili nesne" ve "belirtisiz nesne" olmak üzere ikiye ayrılır.
- Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "Kimi?" veya "Neyi?" sorularına cevap veren, genellikle özel isimlerde kesme işaretiyle, cins isimlerde ise doğrudan "-i, -ı, -u, -ü" belirtme hal ekini alan ögedir. Belirtili nesne, işin doğrudan ve belirli bir varlık veya kavram üzerinde yapıldığını gösterir.
- Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "Ne?" sorusuna cevap veren, belirtme hal eki almayan ögedir.
Şimdi sorumuzdaki cümleyi adım adım inceleyelim:
Cümle: "Dün akşam, arkadaşlarımla sinemaya gittik."
- Öncelikle cümlenin yüklemini bulalım. Yüklem, cümlede işi, oluşu, hareketi bildiren çekimli fiil veya ek fiil almış kelime grubudur. Bu cümlede yüklem: "gittik" (gitme eylemi).
- Şimdi yükleme "belirtili nesne"yi bulmak için "Kimi?" veya "Neyi?" sorularını soralım:
- "Kimi gittik?" -> Bu soruya cümlede bir cevap yok.
- "Neyi gittik?" -> Bu soruya da cümlede bir cevap yok.
- Gördüğümüz gibi, cümlede "Kimi?" veya "Neyi?" sorularına cevap veren ve "-i, -ı, -u, -ü" belirtme hal ekini almış bir kelime bulunmuyor. Bu durum, cümlede belirtili nesne olmadığını gösterir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dün akşam: "Ne zaman gittik?" sorusuna cevap verir. Bu bir zaman zarfıdır.
- B) arkadaşlarımla: "Kimle gittik?" sorusuna cevap verir. Bu bir edat tümlecidir (veya zarf tümleci).
- C) sinemaya: "Nereye gittik?" sorusuna cevap verir ve "-a" yönelme hal ekini almıştır. Bu bir yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç).
- D) gittik: Bu, cümlenin yüklemidir.
- E) Bu cümlede belirtili nesne yoktur: Yukarıdaki analizlerimiz sonucunda, cümlede belirtili nesnenin bulunmadığını tespit ettik.
Bu nedenle, verilen cümlede belirtili nesne bulunmamaktadır.
Cevap E seçeneğidir.
